Skip to main content

Umang (Lighter side of me)



Maysa nga aldaw adda naawatko a text a naggapu iti kasinsinko idiay Novaliches. Masakit kano ni lilongmi nga adda idiay Sina-it. Sapsapulenna kami ket adda kano pay ti panawen nga agraman tay asawa tay kasinsinko idiay Ilocos ket ipagarupna a siak.

Makapalunag iti nakem ta gangani dua pulo a tawen a nagindeg kadakami. Isu ti nangpunpunno iti kinakawaw ti imahen ti kina-ama ta nasapa kami a naulila. Inalun-on ni daksanggasat daydi amami iti maysa a trahedia nga agingga ita ket dipay nasolbar.

Kalpasan daydi panagturposko iti kolehio isu ti ipapanawna iti sibaymi. Tawen 2000 siguro daydi panagpakadana kadakami ta innala ti maysa nga ikitmi. Ket idin ta nagtrabaho-akon ditoy Manila naminpinsan kami laengen a nagkita. Kuna tay kasinsinko ket agkabaw kanon iti edadna nga 84. Agam-ammangaw kano ket ta la malaglagipna. Malagipna ti kinaubingmi kano no kasta nga agkorre ti kinalokomi. Naynay a galad ti maysa nga ubing.

Malagipko pay idi no sumro ti kinatulengko ket ikamatna iti burrarawit iti malikudanmi ket kunana iti ayug ti Sina-it "Makamatakanto laeng loko!". Ngem pa-consuelokto kenkuana no agrikep iti klase ket tay umuli iti entablado ket itudokna ti ribon iti badok. Addanto masiripko nga isem iti rupana.

Siguro siak iti paboritona nga apo kunkunak ta kasla adayu man ti rikna dagiti dadduma kenkuana a kasinsinko.

Uray kayatmi koma met a dakami ti mangtaraken ngem kunkuna ti ikitmi nga nasisiyaat kano no isuda. Diak ammo ti rason ngem inpapanko lattan a pagimbagan ni lilong daydiay. Kayatmi koma met a subalitan no ania ti impariknana kadakami idi a panagayat itan ta agsalogen ti pigsana ken aglenneken ti init iti biagna.

Nakaschedulak inton Sept 1 nga agpaSinait tapno innak met kitan ni lilong. Uray no iti maud-udin a gundaway iti biagna. Ammok ganganin agpakada kadakami ket umun-unan ngem addanto iti gundaway a panagkakadduami.
3 comments

Popular posts from this blog

Language Extinction

Hindi lang ang mga likas yaman at hayop ang nanganganib na mawawala sa mga susunod na araw kundi pati ang mga wikang ginagamit ng mga tao. Nanganganib na mawala dahil sa paubos ang kanilang lahi at ang kanilang original na ginagamit na salita ay nagbabago o naiimpluwensiyahan ng ibang wika.

May 6, 809 na lengguahe ang buong mundo at 100-150 nito ay matatagpuan sa Pilipinas. 32 nito ay mga Agta (ayta, atta, ati, ata, dumagat, ita, negrito, baluga, arta, ) na may iba-ibang klase depende kung saan sila matatagpuan o kung anong grupo sila nabibilang. 16 nito ay nakatira sa sakop ng Sierra Madre. Lahat ng ito ay nanganganib na mawala.

Sa ngayon ang Ayta-Tayabas( Matatagpuan sa Tayabas, Quezon), Agta-Dicamay (Dicamay River, Jones, Isabela) at Katabaga (Bondoc) ang pinakakritikal sa lahat dahil wala ng rekord kung nabubuhay pa sila. Ikinokonsidera na rin kasi itong patay na wika.

Susunod sa listahan ang Agta-Isarog (Bundok Isarog ng Naga) , Agta-Villa Viciosa na matatagpuan sa Abra at ngayon na…

The Undying Customs of Ibanag

Ang Pagmamano ay isa sa mga namamatay na kaugalian ng mga Filipino. Kumukupas habang dumadaan ang panahon at naging pang-seasonal na lang ito tuwing pasko kung saan ang inaanak ay humihingi ng aginaldo sa kanyang ninong/ninang at bago siya bigyan syempre nagmamano muna.

Sa mga Ibanag, ang pagmamano ay buhay na buhay pa hanggang ngayon. Ito’y paggalang nila sa mga nakakatanda tuwing darating ang isang nakakabata galing sa bakasyon o nawalay ng mahabang oras sa loob ng isang araw.

Ako bilang isang anak ng Ibanag (nanay ko), namulat ako sa mga ugaling kaistriktohan ng aking lolo. Ang pagmamano ay dapat ginagawa at ang di pagsunod nito’y kabastusan para sa kanila. Sisitahin ka o papagalitan.

Ang paghikab habang kumakain ay kinokonsiderang hindi paggalang sa mga nakaharap sa kainan at ganun din sa mga pagkaing nakasalang sa mesa. May kaukulang kaparusahan ito. Pwedeng papaluhurin ka sa munggong nakakalat sa sahig o sa asin na nakalagay sa bilao.

Ang pag-offer ng kape sa mga nangapit-bahay …

Baina ken Buneng

Ganganin nalikaw amin ni Nana Merced ti amin a suli ti balay. Di met laengen sumangpet ni Tata Carias.      Agmaysa orasen a binay-anna a nakatakkub ti pinggan iti lamisaan. Itay pay a nagsebo ti digo ti lauya a baka a nagrigrigatanna nga iniwa iti kutsilio ta awan ti natadem a buneng ti lakayna. Ti laeng lalat a baina ti nakitana a nakabitin iti ngatuen ti kasuoran.

Alikumkumenna koma ti pinggan idi maiwalin ti abbong ti ridaw a kumamang iti sala manipud iti kosina. Ni Tata Carias ti naikuadro. Awanan timek a simrek. Narusanger ti suot daytoy ta tanda ti dina panagsukat iti dua aldaw. Simmango iti lamisaan ket imparabawna ti buneng. Nakigtot ni Nana Merced idi maitupak daytoy iti rabaw ti lamisaan. Uray la naglagto ti tinidor ken kutsara. Namarkaan ti nasilap a buneng iti nagkiggang a dara.

"Mabisinkan? Innak laeng idadang diay sida." Timmalikod ti baket.

Agsubli koma ti baket a mapan mangala iti malukong idi magaw-at ti punguapunguanna. Agpukkaw koma nga agpaarayat ni Nan…