"PAPANG TULUNGANNAK MAN A SAPULEN TI EXODUS."

"Papang pakadanunan dagiti sabong ti pan-aw no ikayab ti angin?" Daytoy manen ti dinamag ti anakko kaniak. Banag a diak ninamnama. Madamana gamin a kurkur-itan ti puzzle a naglaunan dagiti nagan ti libro ti daan a testamento. "Itayab ti angin iti milia-milia, kadagiti turturod, bambantay, kapanagan ken agraman iti danum.

HALO-HALO

Nakamisuot ni Eleonor a napasungadan ni Nana Merced iti nagtugawanna a bangko. Sumro manen ti ugalina kunkuna ti baket. Kanayon a dillawen ti anakna ti kasangona aglalo no isu ti immuna a nagsupladaan dagiti dadduma.

ANNABEL LEE

Annabel Lee, daytoy ti komplete a maudi a daniw ni Edgar Allan Poe, ti kunkunada nga Ama ti Literatura ti Amerika. Kuna dagiti kritiko, ti kano asawana ti nagbalin nga inspirasionna a nangsurat daytoy.

PERFUME: THE STORY OF A MURDERER AND THE HAYDEN KHO'S PERFUME

Maysa kadagiti nobela a kayatko a basaen ita ket ti Perfume: The story of the Murderer a sinurat ni Patrick Süskind, original daytoy a nasurat iti Aleman idi 1985 ket addaan iti paulo a Das Parfum. Naiyulog metten iti nasurok a 46 a lenguahe ket nakalakon iti 12 a riwriw a kopia. Naipelikula pay daytoy a nobela idi 2006 iti isu met laeng a tiltulo ken indirehe ni Tom Tykwer.

Baton-Lagip iti maika-38 a Komperensia Nasional ti Gumil Filipinas

Umuna nga Aldaw

Pimmanawak idiay Gattaran, imetko tarigagay. Wen umuna a gundawayko nga idadar-ay iti Gumil Kombension. Addaak pay laeng idi iti high school ket inar-arapaapkon a makadakulap koma dagiti mamasirib a mannurat ti Bannawag. Ket nairana met a nagbakasion kami gapu iti semana santa, insapulak iti pamusposan a tumannawag iti tinawen a pasken.

Ala una pay laeng ti malem idi sumungadak, pinayapayannak ti maysa babai. Barbaro a rupa kanniak. Nabara ti panangpasangbayda toy numo. Inamadda ti nagan ko ta ti ammo da ket dati nakon a kameng da. Inyam-ammok ti bagik ket nabigbignak ti maysa a nakatugaw iti sango ti pagrehistuan. Ni gayam Jobert Pacnis, dati a kabaddungalan iti crossword ti Liwayway Magazine. Nakatugaw met ni Freddie Masuli, ni Joel Manuel a nakitkitak metten ti ladawanna iti blogna. Ni Apo Arthur Urata ket nakitkitak metten idi ubingak isu a kaslaman nagparang ti ladawan na ditoy lagip ko. Maysa nga announcer idi ti radio maipapan ti pangtalon a tartarawidwidan met ti Department of Agrarian Reform (DAR). Nalpasakon a nagrehistro ket kinuna ni Apo Urata a mabalinmin nga isimpa dagiti imet mi a bag.

Kabayatan iti panagpalpalla-ilang ko iti sirok ti kayo isu met ti isasangpet dagiti dadduma a delegado. Inayabannak ni kabsat Freddie ket dinamagna nu kayat ko kano ti agpamiembro iti Chapter ti Cagayan. Nagwennak. Nagpirmaak iti form. Idi mumalemen, nagsubliak idiay nairanta a quarter mi. Madamdama pay addan ti aglalaaw, simmamayen tay birtod ti basi kunkunak. Gangani tumapog ti alas nueve idi mangrugi ti programa a nairanta a kas pangiyam-ammo kadagiti delegado ken panangkorona kadagiti nangabak iti agduduma a pasalip a kas ti Rfaafil, Premio Andel, AMMA Foundation Literary Awards, Sta. Rafaella Literary Contest ken G. Tugade Foundation Literary Contest. Maysa kadagiti mangiturtorong ti programa ket ni Mrs. Lilibeth Barut Del Rosario, dati a Bise Mayor ti Lasam ken nagmestraak idiay San Lorenzo Ruiz Educational Institute ti high school. Madanunan ti panagiyam-ammo iti delegado, ni Apo Urata a kas Presidente ti Gumil Cagayan ti nadutokan. Dinak nalasin ken tay kaabayko a ni kabsat Marcelino Bareng, tubo iti Flora, Apayao ngem nangasawa iti taga-Abulog. Pasado alas dose idi malpas ti programa. Inawisnak ni 'tang Francis Villanueva a mapan agkape ngem kinaykayatkon iti nagidda.


Maikadua nga Aldaw

Nasapaak a nakari-ing, diak unay nakaturog ta alimbasagennak iti pudot, di mapay-udan ti puestomi tay agsarsarot nga elektrik fan. Nailibayak ngem apagbiit laeng. Inawisnak ni 'tang Francis, bise presidente ti Gumil Gattaran ken Tesorero ti Gumil Cagayan. Maysa pay a mangisursoro idiay Gattaran Central Elementary School. Napan kami simmapol iti pagdigosan ta addo kami unay iti siled a nagdagosan mi. Nagkidigos kami garud idiay Headquarter ti guardia ti pagadalan. Nangrugi ti umuna nga aldaw babaen iti panagsarita ni Dr. Charito de Francia, iti University of the Cordilleras, Baguio City maipapan iti panangdangay ti literatura ken teknolohia. Dinakamat na ti kasiaatan iti barbaro a teknolohia tapno mapalag-an, mapaalisto dagitoy ti biag ni mannurat. Insaruno da nga inlektiur ti panagsurat daniw da Apo Ben Pacris ken Apo Rey Duque. Sakbay a malpasda a nagdiskusion iti topiko ket simmangpet ni Dr. Aurelio Agcaoili, maysa nga Editor ti Weekly Inquirer ken agnaeden idiay Torrance, California.

Nangted met ti paset dagiti Gumil Baguio Benguet idi malpas ti pannangaldaw babaen ti drama da nu kasano a nabuangay ti gunglo da. Simmaruno a nagbitla ni Apo Agcaoili maipapan iti Exile in Diaspora, inramanna ti tema ti kombension ken nadalapos na met ti blogging, maysa a moderno a partuat tapno maipublikar ti aramid ni mannurat.

Simmaruno a naglektiur da Apo Fernando B. Sanchez ken kabsat Joel Manuel. Atiddog ngem adda ti napidot nga adal tapno maaramat iti panagsurat ti ababa a sarita.

Panagsurat met ti salaysay ti naudi sakbay a nangrabii kami a nilektiur da Apo Baldovino Ab. Valdez ken Apo Manuel Diaz. Nakasaritak met dagiti dramatista ti Gumil Baguio a kas kenni Maryjane Castro, kabsat na ti kabagian mi idiay Lasam.

Agalas otso y media, nagsubli kami tapno denggen ti panagsurat ti Ababa a Nobela ni Apo Dionisio Bulong, adda pay open forum nu kasano a maparangpaya ti essem dagiti agtutubo iti Literatura Ilokana. Isayangkat da (kano) iti kina-party list ti GUMIL.

Sakbay kami a nagsisina, naglektiur met ni Apo Prescillano Bermudez maipapan iti panagsurat ti Saribitniw (Sarita, Bitla, Daniw) a di mabalin nga unaen ti bitla wenno daniw ken vice versa ta mapukaw tay acronym na nu kua. Daydi pimmusay a Pelagio Alcantara kano iti nangtakkuat kadaytoy maysa a klase ti literatura.


Maikatlo nga Aldaw

Apaglawag pay laeng ket inawisnak ni 'Tang Francis a mapan mangan. Nasdaawak ta nagsapa la ketdi. Gayam nagawiden dagitay taga Gumil Baguio ket sakbay a pimmanaw ti bunggoy da ket nammigat da biit. Narasayen ti delegado mabilbilang iti ramay dagiti adda iti gymnasium. Adda pasalip ti panagsurat ti daniw para kadagiti agdadamo ken awan pay naipablaakna iti Bannawag ken mairaman pay dagitay saan a nakaipablaak iti nasursurok ngem maysa a daniw.

Imbilang ko ti bagik a kas agdadamo numampay idi 1998 ket nangabakak iti maikatlo a gungguna iti First Congressman Lara Award for Literature. Inyuman ko daytoy kenni Manang Dyuna Alcantara ti sektaria general iti Gumil Filipinas ket kinunana a mabalin pay iti sumalip.

Inisponsoran ti SPADE Foundation ti pasalip awan ti ispesipiko a tema ken adda pay dagiti bangbangolan a mannurat a kas Big Brother mi. Binnunutan. Napuntaak ni Apo Dionee a kas mangiwanwan kaniak. Binalakadannak nu ania ti mabalin ko a putaren a kas koma iti akem dagiti agtutubo iti Literatura. Panawen kanon tapno ipasa ti liderato dagiti nataengan kadagiti agtutubo. Nalaga iti panunot ko ti paulo a "Kibinendak Ama". Gistayan diak naipasa ta sabali ti nagsuratak. Kunak la ket nu iti yellow paper. Tay gayam intedda a papael nga adda ti bilang ken pirmana. Inyakar ko garud a dinardaras. Ket kalpasan iti maysa oras intignnagda ti desision. Diak ninamnama ket napagasatak ti maikatlo a puwesto. Nagun-od ni Kabsat Marcelino Bareng ti umuna a gungguna. Adda resultanna a dagos ti idadar-ay ko. Maysa a nakallallagip a pasamak.

Nakapulapol ko ni Manong Arnold Jose ket kunana ituloy ko latta kano ti agsurat. Nagpapirmaak pay iti libro nga inedit da a maysa kadagiti inabak ko. Ti libro a Sagumbi, Anaraar, Rfaafil a kolesion ti ababa a sarita, Readers Digest, Sirmata Magazine. Kasta met ni kabsat Joe Somera, sapay ta patuludannak tu iti grammar iluko book nga inkarina. Maysan tu a sarrukod ken kinkik iti idadaliasat.

Agyamannak met ken ni kabsat Joel Manuel, pinakamakamak iti nayon pakakumikoman na. Ni kabsat Freddie Masuli, nga uray idi damonak a makita ket nasingeden iti pannakilangen na. Ta uray idi agawidakon ket pinasambutannak iti sarita "Agsurat ka latta ha!".

Wen dakayo kakabsat ti silaw mi a kumarkarawa pay laeng iti bin-i a mapan mi met intukit. Ta bareng masurutan mi met ti desdes yu ket makigamulo kamin tu met a mangitag-ay maris ti langit ni Literatura Ilokana.

Agtultuloy koma latta ti panangiduron yu.

Tapok

Domingo Paskua, aldaw a panagungar ni Apo Hesus manipud pannakalansa na iti krus.

Parbangon pay laeng ngem nakariingak iti taraok ti kawitan a taraken ni mamang. Nakaparabaw da idiay dingding iti pataguab nga abay ti kuarto a nagturugan mi. Dita da nga agap-apon, dadael tay kakab a pagipuppupokan ni mamang. Nabayagen nga irengrengreng na ken ni ading a taramnen ngem aginga ita dina pay rinugian.

Gapu ta diak metten maala ti tuturogak, bimmangonak ket napannak laengen nagtimpla iti kape. Naranaak ni mamang a manarimaan iti pammigat. Idi nakatemplaak binagkat ko iti basok ken tay libro nga Olvidon a sinurat ni Apo F. Sionil Jose. Ganganik mairingpasen ti napuskol a fiksion a libro na a naglaunan daguiti koleksion iti ababa a sarita.

Nalawagen iti paraangan, tinurong ko ti indayon ket inparabaw ko ti kapek iti abay ko a tugaw. Kabayatan iti panagbasbasak, inraprapin ko nga ig-igupen ti kape nga itay ken umas-asok. Madamdama pay simmarunon ni baket iti malikudak. Babaunennak a mapan agdigosen, ita ti aldaw nga isusubli mi idiay Gattaran. Lineppas ko nga inigop ti ared-ed ti kapek ket nagdiretsoak idiay banyo. Mangngeg kon tay anakmi a mangsapsapol kaniak. Dinardaras ko iti nagbuyat, idi malpassak ket simmaruno ti aginak. Naggigiddan kami a nammigat.

Agalas nueve ti bigat. Napudotten. Nagsaritaanmi nga aglugan kam laengen iti diretso a lumikaw iti Lasam-Logac-National Road ngem tay bumallasiw iti Karayan Cagayan. Asideg nga amang ngem napudoten, nawatiwat bassit ti pagnaen manipud iti terminal ti tricycle aginga iti bangkero.

Nagpaitulnog kami iti tricycle tay karruba mi aginga idiay Centro ti Lasam a pagurayan iti bus. Nagpakada kami ken ni mamang. Pito aldaw nga nagbakasion kami iti barangay a nakaiyanakak. Umay kamin tu manen nu sumaruno a tawen kinuna mi nga impakada.

Aldaw iti palengke, addo ti tao nga maki-daffun. Kaado ti kuarta dagiti tao ta tiempo ti panagapit. Kapigsa iti panaggapas. Dimmaw-as ni baket iti sidaen a balunen mi. Nabuksilan nga utong, tallo reppet a sabong ti karabasa ken kabatiti.

Idi nakagatangnapan kami iti paradaan ti lugan. Daksanggasat ta napunnon tay maudi a Jeremy Bus. Awanen pati dagitay van nga agbibiyahe idiay Tuguegarao. Kapilitan a naglugan kami iti dyip nga agpa-Aparri. Dumsaag kamin tu laengen idiay Logac ket manipud sadiay mangala kam tu iti bus.

Nasurok a maysa oras ti inuray mi tapno mapunno ti dyip. Matuokannen tay balasangko. Tumremmen dagiti ling-et ko. Manipud idiay Centro ti Lasam ket sementado agingga idiay barrio ti Gabun, alisto na laeng a tinaray ngem idi malabsan mi ti kalsada nga agturong iti elementaria ti barrio ket ditan a nagrugi ti kalbaryo mi. Napuskol a tapok ti sumabat ket dumket iti kudil ken bubuok. Nakaturogen ti anakmi. Nalaka a mairidridep nu agbibiyahe. Innalak ti banyok ket inyappot ko iti rupak. Inkum-og met ni baket tapno dina malang-ab ti tapok.

Sinirpat ko a kinita dagiti mulmola iti igid ti kalsada, kumkomraang dagiti bulong a nagdissuan ti tapok. Dagiti nateng, di a mabalin a masidan ta nakalupkopanen iti napuskol a daga. Sumungad kami iti barrio San Pedro idi medio makainana iti agong, adda met bassit-utit a sementado ngem pagbilbilagan da iti irik.

Nagsardeng ti dyip iti batog ti kampo, nangala iti pasahero numampay napunon ket nangilugan latta, nagtutogaw da iti tengnga. Kasla mangga ti dyip a narnuoyaniti bunga. At-attiddog iti kalsada ti Cabayabasan-Bicud-Logac nu idasig mo ti San Pedro-Gabu-Centro. Ti Lasam-Logac National Road ket addaan iti nasurok a 30 kilometro agingga idiay rangtay ti Magapit. Ad-adayo pay ti kalsada a sumrek ti Cumao, Gattaran a tattan ket sementado. Puro pay baranggay iti madalapos ti kabarbaro a kalsada idinto ta ti Lasam-Logac National Road ket maysa nga ili ti serkenna.

Ubingak pay laeng idi ket kastoyen daytoy a kalsada. Nagbaliw met bassit ngem saan nga intaramente a nabaliwan. Dua a distrito ti sumaksakop kadaytoya dalan. Lal-lo a Distrito Uno a tartarawidwidan ni Jackie Enrile, anak ni Senador Juan Ponce Enrile, ken ti Lasam a maibilang iti Distrito Dos ni Celia Layus. Imbag ti paset ti Lasam ket makita nga adda met nagluposan na ngem ti parte ti Lal-lo ket kasla man nabaybay-an.

Nu tiempo met ti matutudo kasla ka nakalugan ti roller coaster nakaad-addo ti likka-likkaong na. Kasla naglubnakan iti nuang ket mapaanak a dagos ti masikog, ket amangan nu maalisan pay.

Alas dies y media idi madanun mi ti highway ti Logac. Pinagpag ko ti pantalon ken t-shirt ko apaman a nakadissaag kami. Inridis ko ti panyok iti rupak. Ama ngimmisit ti puraw a tela. Ti buok maris ulandis. Nagkinnatawa kami nga agabbaket. Tay balasangmi nakaturog pay laeng. Dina nakita ti tapok ngem adda nagdisso iti kurimatmat na.

Panagawid

Abril 9, 5:00 ti malem idi nagempake-ak. dinardaras ko ti nagtaxi a napan iti terminal. nakalugannak iti Florida Liner nga agpa-Cagayan, gapu ta asidegen ti semana santa ganganiak di a nakalugan, ti dakesna iti sangsango ti nagtugawak a nu dadduma masisirappak iti silaw daguiti lugan a masabat. idi nadanun mi iti Bulacan diak napupuutan a maysa gayam iti nakalugannak ket daydi klasmeyt ko iti kolehiyo. adda met anaknan a kasla kataed met tay balasang ko. mapanda kano met sumarungkar idiay ili da a sto. nino (Faire). diak nakaturog ta uray nu mailibayyak ket makitkitak daguiti makaiirap a silaw dagiti lugan a masabat mi. uray nu napintas tay nakatugawak a balasang. napagbiddutak nga anakna tay kaddua na nga ubing. kaanakan na gayam. nakashort ket makitkitak daguiti napudaw a luppo na a nu maminsan ket mailagid-lagid iti sakak.

agala-una idi sumang-at kami kadaguiti banbantay iti Caranglan, Nueva Ecija ket mariknak iti ulaw iti panagikos-ikos na. agurokken tay driver nga ibanag a simmukat kadaytay maysa. dua iti driver nga agsinsinnukat. nagsyaat ti kasla maibaot-baot a kutit ti lugan. napannak immisbo iti kubetana. diak unay naipapas ta makapakin-od ti garaw ti lugan. inuray ko a nag stop iti Enjoy Restaurant iti Sta. Fe, Nueva Vizcaya. Nasalemsem iti ruar, nalamlamiis ngem tay uneg ti lugan. addo metten iti nagbalbaliwan ti Sta. Fe. Immado ti aglaklako iti agpapada a handicrafts ken furniture. kasla naimurumor a silaw nu matnnawagam manipud iti sang-at daguiti babbalay. idi madanon mi ti Solano, maipalagip kaniak idi agdidiyannak kadaytoy nga ili. iti unos ti nasurok a pito bulan kasla metten nagbalin kaniak daytoy nga ilik. adda pay laeng tay nagtrabahuak a liquor shop ngem immakaren. napintassen ti Solano, idi awan pay ti Jollibee, immado iti establisimyenton a barbaro laeng a makitak. nalaka ti natnateng ken prutas idi. adda pay nagatang ko idi a 2 pisos a pinya, tay laya a nagdadakkel ken avocado, mais, ken natnateng. makapa-iliw daytoy a lugar. tay buko pie iti Bagabag, ken daguiti santol ti Diadi, kasla met laeng Sta. Fe daguiti sang-atan ti Diadi.

Nailibayak bassit ket diak napuutan Santiago gayamen ken summereken iti Mallig Region, ti maysa a national road a kumamang iti Tuguegarao. Nawatiwat ti sementado nga uray awan pay sangapulo a tawen na ket dadaelen. addo ti ringringat na. natipid sa ti inaramat da a materyales.

alas singko idi adda kami iti Sta. Maria iti tanap a nu idasig mo iti banbantay a makitam iti pelikula ket napinpintas nga amang. ti kaunasan a naipatokpatok. ti nalawa a koman

agbannawagen ket sumingsingisingen ti init. maris amarillo ti tangatang a dumanggay iti umazul ken nadiram-usan ti kasla kapas nga ulep. limmabas kami iti Buntun Bridge. kasla sinturon tay Karayan Cagayan a gapu iti kalgaw kasla natikagan. makitam daguiti darat ken batbato.

agalas sais idi adda kamin ti Tuguegarao, ti siudad ti Cagayan.

kayatkon ti tumayab koma, nakettangan ti likodkon, ti ubet ko agpipikel. mangeg ko ti pagsasao daguiti tricycle driver nga agim-ibanag, diak unay makasarita ngem maawatak ta ni nanang ko ket ibanag met. umay da sumabat kadaguiti dumsaag a pasahero.

nainanaannak idi makadanon mi iti Gattaran, ti ili ni baket ko. Sinabatnak ti aginnak nga immunan a nagawid ta kinamakam da ti panagturpos tay buridek da.

Dagos ko nga inarakop ti balasangko. Kasla di kami nagkita iti nu mano a tawen.

Panagballasiw

nakatakderak iti rangkis a mangkitkita
iti berde nga umasul a karayan cagayan
ti nagbeddengan nga mamagsina Lasam ken Gattaran
nalinak pay laeng a kas kasimbeng panunot ko
a mangipalagip iti sarming isem ni kalman
ti pug-aw angin a mangitulnog
barukongko a napnuan gagar
ti allon a mangbalkot pannakataok
ket agi-innunada a mangsarabo iti kina-addak
iti litnaw danum amangipakita iti langak
iti nu ania a naragpatko
daytoy ka tattan, maysa nga anniniwan
anak ti napalabas, sika ti sika
naandor iti kimaw ni pannubok
iti darat nga nangilumlom kenka biit
nakalung-aw ka iti sabuag ni rigat.



abril 10, 2006
ibj, lasam, cagayan

Ti sillalamo nga imahe ti Filipinas iti rupa ti intero a lubong

Nu ditoy Filipinas ket maiparit ti agsarita ti maikaniwas iti gobyerno ta tiliwenda ka a kas napasamak iti lima a lider ti leftist group, maiparit iti agrally nu awan ti permitmo. Idiay New York inpablaak ti nalatak a New York Times iti editorialda ti mapaspasamak ditoy pagilian tayo. Maysa a ladawan a mangipakita iti panagabuso iti karbengan tayo a kas maysa a tao iti pagilian a kunkuna da a demokratiko.

Naglaon iti pangbabalaw, panangtupra iti rupa ti maysa a lider a kas kenni GMA. Ta kaslaman kano agsubsubli daydi panawen ni diktador a Marcos.

Anian a nakakaskas-ang a pasamak. Ta awan man laeng karbengam nga isawang iti adda ti kapanunutam. Maysa a panangbaddek iti karbengam...


-----------------------------------------------------------
Dark Days for Philippine Democracy
Published: April 5, 2006
(New York Times)

Filipinos thought they had put an end to electoral chicanery and governmental intimidation when they overthrew the Marcos dictatorship two decades ago. Unfortunately, President Gloria Macapagal Arroyo has completely lost touch with the ideals that inspired that 1986 "people power" movement.

Mrs. Arroyo is no Ferdinand Marcos, at least not yet. But this onetime reformer is reviving bad memories of crony corruption, presidential vote-rigging and intimidation of critical journalists. Unless the Philippine Congress and courts find ways to rein in her increasingly authoritarian tendencies, democracy itself may be in danger.

This was not the outcome people expected five years ago when Mrs. Arroyo, then the vice president, was swept into power on a wave of popular discontent with her discredited predecessor, Joseph Estrada. In those days, Mrs. Arroyo, a professional economist, was seen as an earnest reformer. She won further credit by pledging not to run for a new six-year term in 2004.

But then she changed her mind, and her style of government as well. Her narrow re-election victory became tainted after a tape revealed her discussing her vote totals with an election commissioner while ballots were still being counted. She survived an impeachment attempt over that incident. But she was forced to send her husband into exile over charges that he took bribes from gambling syndicates.

Earlier this year she briefly declared a state of emergency in response to allegations of a coup threat that others disputed. Since then she has been intensifying pressure on a wide range of political critics and especially on the press. Government officials have warned news outlets that they will be held to restrictive new guidelines, the justice secretary talks darkly about a journalistic watch list, and the staff members of a well-known center for investigative journalism have been threatened with sedition charges. No Philippine government has made such efforts to muzzle the press since the Marcos era.

President Bush has repeatedly hailed Mrs. Arroyo as an important ally against international terrorism. He now needs to warn her that by undermining a hard-won democracy, she is making her country far more vulnerable to terrorist pressures.

Karit

nalupoyyak iti kidag karit
ta diak ammo pagrubbuatak a mangbaklay
susuunek dagsen dagiti agmatuon a malem
iti tunggal anges a sumina
bantay a talaytayek
ket mariknak iti barukongko pannakaupay
ta agtuglepen dagiti estrella
agsuyaaben ti kinki a mangsilnag
danak nga itay' masirsiripkot' aranaar
sumiplagen ti rabii
ket ulimek naiyaplag iti
bakrang dagiti babak
iyar-arikap kot' pagnak
ta lissiakman dagiti agep sulisog
a mangtimbang kinarasik
iwarasko’t paliiw ket agadangak
adda pay mangkalkalbit kinasimbeng
pammatik a makarukas pannakadugmam
warwarek irot saem
a rimmakep iti tunggal gamdek a
paruten puris malikudak
a gumuyguyod regtak
ikulidagkon sa laengen
sanguanan ni barengbareng
ket ipaimak masakbayak
adayon ti natikkenak
ngem diak pay magammatan
uray bassit laeng a namnama
iti dappat naatap nga allon
ta gumalis nu mapetpetak
agawen narungsot a pangngaddua
ket italawna ti pigsak
a bumallasiw rangtay leddaang
tapno agawaak a sarangten
daguiti rekkaang, salimetmetak
a rissik bagnos parmata
ket idupagko pay maminsan
a paiduron iti ayog ni sulsol
ket uray pay nakangirsi ni sutil
ilaawna man pannakatikleb pammatik
ket dinanto masebseban aron
gumilgil-ayaben a pudot ditoy pusok
ta kayatkon a lippasen binatogko
asidegen a masirmatak oras
naundayen panagsang-atko
sumalogen ti bannawag
wen, rugiakon nga iyunnat takiagko
ket paindayon iti aweng angin
iti arasaas daguiti bulbulong
iti diaya ti tangatang
sapulek met kaikaryak.

Uppat a Pisi ti Daniw

Kulibangbang
say-upem banglo
idadanes mo't pungga
ibusem nektar
panawam awan gapuna.
Sabong
umatibuur banglo
awisem mata
pasipsipem lasbang mo
ket agarubus tu't lulua.
Bunga
sika ti bugas a naitukit
ti basol da ganas
areng-eng nanam pannakalipat
ti gartem appros ni lasag.
Bukel
sika't linaon namnama't agsapa
iti ibabangon pitak
a mangalaw alikuno
da ublag ken uyaw.

Pangted

ituloymo ti rugi
arapaap a naimudi

ituloy ti sumrek
ridaw a nakarikep

ituloy nga ikutingting
kwerdas gitarat' saniweng

ituloymo nga urnusen
warat' dagensen

ituloymo a piduten
murkat saem

ituloymo a ragpaten
angepda nakem

ituloymo ti agaddang
kibinko inka kabadang

ituloymo ti pangted
a rinebba bayakabak
sarrukudam iti namnama
ket arunam gaget ken anos.

Lagipennak

Linipatnak iti rupa daguiti diram-os da isem
Sakbibi daguiti kulding darikmat sennaay
Lapigus sagid da sanaang ken liday.

Inunasnak kadaguiti lagip iti libbi
Iti arakup da gura naimaldit
Sugat linamma't naikur-it.

Pinirsay mo man ti panid ti napalabas
All-allian tu a bummadek iti kanito
Umasak iti tengnga da limdo.

Pumusay tu man riknam ayat
Babawi't malikudan da talyaw
Maiballaet tu't dana parmata.

Awisen nakan tu da iliw
Ket maminsan pay uksutemto
Lagip maiburay maibisngay.

Wen, lagipem pay daydi piglat
Iti pait da gubsang ken ulpit
Riknaem saem gappuanan gulib.

Malaylaylay nga Moralidad ti Filipino

Umaado daguiti pamilya nga agsagsagaba ti kinakurapay. Pamilya nga ordinaryo a makita tayo nga addaan iti pito aginga iti siyam nga miyembro ket iraman mo pay da nanang ken tatang. Ket ti adda nga naidasar iti panganan ket lugaw wenno innapoy nga idildil iti asin. Fiesta para kaniada nu makakaanda iti sardinas a nadigguan ket sinagpawan da iti sotanghon.

Kaslaman kansyon kaniatayon ti apa daguiti agsusupadi a partido ti politika. Nga iti gandat ti maysan maysa ket ti pinnadakes. I-ruar ti buyok ti maysa ket pati ti personal a karakaranda ket ipaysarwa ti kalaban. Kalaban nga inton bigat maysan tu nga umag-agep iti ubet mo. Ket pati uttot mo kayat na payen nga anguten.

Normal metten ti pakibiangot daguiti makikannigid nga partido. Dagitoy tay tattao nga timmaray idiay bantay tapno ikanawa da iti biagda ket simmalogda ta awanen makanda idiay kakay-kaywan. Ta daguiti karasaen ket adda da iti patag nga umay mangsikbab iti tengged daguiti nalulupoy.

Ti armada national ket sinerrek metten daguiti manniblok nga pulitiko ket in-inotdan nga nasisirap iti seleng ni pirak. Paiturayanda ket itedda ti kontrol ti manibela kadaguiti ambisyoso nga pulitiko.

Daguiti adda iti sanga ti gobyerno, kasapulam ti panglana tapno nauy-uyas tay ti inka panagshut. Kasla ka man banbanti a nakatakder iti tengga nu linaksid mo ti nangnagruna nga pagrebbenganda.

Moralidad, maysa a simple nga sarita. Nalaka nga baliksen ngem naigat nga utuben nu ania ti kayat na a saw-en.

Saan daytoy nga kuarta nga isukatmo inton umaydaka bunungan iti kuarta nu agkandidato ni Pedring. Tapno addan tu itayam iti hueteng ket nasayaat man nu mangabak ka ket sumakit ta rikna nu mapurlata ka ket agsublito iti ima daguiti pulitiko tay kuarta nga immay da laeng kenka inpa-ima.