Umang (Lighter side of me)



Maysa nga aldaw adda naawatko a text a naggapu iti kasinsinko idiay Novaliches. Masakit kano ni lilongmi nga adda idiay Sina-it. Sapsapulenna kami ket adda kano pay ti panawen nga agraman tay asawa tay kasinsinko idiay Ilocos ket ipagarupna a siak.

Makapalunag iti nakem ta gangani dua pulo a tawen a nagindeg kadakami. Isu ti nangpunpunno iti kinakawaw ti imahen ti kina-ama ta nasapa kami a naulila. Inalun-on ni daksanggasat daydi amami iti maysa a trahedia nga agingga ita ket dipay nasolbar.

Kalpasan daydi panagturposko iti kolehio isu ti ipapanawna iti sibaymi. Tawen 2000 siguro daydi panagpakadana kadakami ta innala ti maysa nga ikitmi. Ket idin ta nagtrabaho-akon ditoy Manila naminpinsan kami laengen a nagkita. Kuna tay kasinsinko ket agkabaw kanon iti edadna nga 84. Agam-ammangaw kano ket ta la malaglagipna. Malagipna ti kinaubingmi kano no kasta nga agkorre ti kinalokomi. Naynay a galad ti maysa nga ubing.

Malagipko pay idi no sumro ti kinatulengko ket ikamatna iti burrarawit iti malikudanmi ket kunana iti ayug ti Sina-it "Makamatakanto laeng loko!". Ngem pa-consuelokto kenkuana no agrikep iti klase ket tay umuli iti entablado ket itudokna ti ribon iti badok. Addanto masiripko nga isem iti rupana.

Siguro siak iti paboritona nga apo kunkunak ta kasla adayu man ti rikna dagiti dadduma kenkuana a kasinsinko.

Uray kayatmi koma met a dakami ti mangtaraken ngem kunkuna ti ikitmi nga nasisiyaat kano no isuda. Diak ammo ti rason ngem inpapanko lattan a pagimbagan ni lilong daydiay. Kayatmi koma met a subalitan no ania ti impariknana kadakami idi a panagayat itan ta agsalogen ti pigsana ken aglenneken ti init iti biagna.

Nakaschedulak inton Sept 1 nga agpaSinait tapno innak met kitan ni lilong. Uray no iti maud-udin a gundaway iti biagna. Ammok ganganin agpakada kadakami ket umun-unan ngem addanto iti gundaway a panagkakadduami.

Nayon...

Dagitoy ti nagan dagiti finalist a diak nairaman iti impostek idi kalman;

DANIW (in any oder met laeng):

SARITA (in any order):

  • jovito amorin
  • federico ilac, jr.
  • jaime raras
  • jake ilac
  • prescillano bermudez
  • ariel tabag

ti diak ammo ket no ania iti sinurat dagiti padak a mannurat.

Taldiap

No umaddak DAGITI SAKA-SAKA A DAPAN iti kapitakan ket mangibati iti TUGOT a malabasan.

Daytoyman ti paulo dagiti insalipko nga intuyang iti KWF. Iti benneg ti sarita maysa ti DAGITI SAKA-SAKA A DAPAN kadagiti finalist segun iti inpablaak ti Bannawag - Agosto 28, 2006 nga issue.

Iti benneg ti koleksion dagiti daniw ket pinaulluak iti TUGOT. Self-title daytoy blogko. Ngem daksanggasat ta dina napuros ti imatang dagiti hurado.

Idi naamuak kenni kabsat Ariel ti resulta dagiti daniw diakon pulos dinamdamag ti sarita. Kunkunak a no maaros dagiti daniwko ket kasta met ti saritak. Maysa pay ti indagdag ti maysa a mannurat sakbay iti panangipasak a kaaduan kano dagiti manamnama a mangabak ket dagiti bangolan. Ket siak a maysa nga agdadamo ket kasla awan ti namnamana a mangabak.

Ngem maysa a milagro ti napasamak. Itay bigat nga aglukatak iti email adda inpatulod ni Manong Fred Ilac a mangkabkablaaw kaniak. Maysa a pampatured pakinakem dagiti balakadna. Maysa met gayam ti insalipna ti nairaman iti finalist.

Ket itay malem addan konfirma a naggapu kenni asseng. Dagiti listaan iti finalist.

Uray no konsolasion to laengen ti maalak ket mabalbalinen para kaniak nga agdadamo. Dakkel a pambigbig kadagiti rigrigat iti rabii nga agpaspasugnod ni baket ta naladawak nga umatag kenkuana hehehe.

Maiwaragawag to dagiti nangabak iti aldaw ti awarding ceremony. Dagitoy ti kompleto a listaan:

DANIW (in any order)
  • Obra Maestra
  • Amin Dagitoy Kuerdas Laeng
  • Relika
  • Siak ti babai a saringit ti kinakurapay
  • Agwarsitayo iti Bagas
  • Exodus

SARITA (in any order)

  • Dagiti Tukad ti Balligi
  • Paor
  • Dagiti Sakasaka a Dapan
  • Inaw
  • Maris ti Birhen
  • Idi Agawid ni Marta

Missey


Ladawan ti pusami. Maysa a six month Persian kitten. Daytoy ti kakulkulangtot tay balasangko.

Prose 89 - Desaparecidos

kenni patay naisagut ti biag
a kas sakripisio iti dulang dagiti supadi a desdes
dagiti tabbaaw a mangkurkurikor iti kimmot dagiti natangig
a propeta ti kari ti pasaw a ngiwat
a pagubbugan ti nasasam-it a darikmat
nga isu ti mandar a manggudas
kadagiti imahen ti kinamaingel a mangibutaktak
kadagiti gawat ti kinaruker a kumaradap
a manglullolot’ durog ti arasaas
dagiti agbilbilang ti naipabulod a gasat.

ti naipadara nga anges iti adigi
dagiti nagkuripaspas nga anikki
isuda nga inalun-on ti lunod dagiti ari
ket naungaw iti lansad barukong ti aglatlati
a listaan dagiti alimbubuyog ti sardam
ken siit ti agramramaram a tetano ti kabakiran.

ikaranukonda iti bukodda a tanem ti sukir nga adipen
ginaburanda ti lagip nga isuda laeng ti tanda
iti katukadda a buli a nangpugsat ti kawar ni batibat
a manglenglenges ti tadek ti anniniwan a daksanggasat
ta inapputda ti wangawangan ti agayamuom a buyok
nga intukitda iti malikudan ti temtem
iti sipnget nga isuda laeng a mannibrong ti agtutungtong
ta siasinnoman a dila ken mata a saksi
katukadnat’ biag a maipakni.

Prose 90 - Iti alikuno dagiti agsisinnanggala a buli

rinay-ab dagiti kanalbuong ti ulimek, ti imatang
a nangpakebba kadagiti tagabo iti ballasiw
simmiasi ti anikki dagiti sumiwet-siwet a lawag
iti tangatang nga agap-apuy, tumayabtayab dagiti asuk
iti angot ti pulbora a mangidiwara iti ruangan ti impierno
sumayengseng dagiti uni ti buli iti ngattuen dagiti kambong nga atep
a no agdisso iti puntiria umkis dagiti alinggaget
kadagiti naadi-adi a torre iti siudad
nga itan nalussolussok kadagiti gumaygayebyeb
a pungtot dagiti hudio…

i.
ti tagabo a nangtangad iti ispal
dagiti kararag, ti kurus-kurus a mangikanawa
kadagiti ima ti nadangkok nga amona
nupay agriri ti rusokna ta naltat ti tingal
ti agtulidtulid a binukel ti innapoy nga idi pay kalman
a nagrupsa, tiniritir pay ti danag ti barukongna
umarikeskes ti lamiis iti timmangken a bagina
ta dina ammo no kasanona nga ikanawa
kadagiti ruangan a nakabalunet iti didigra
iti umok ti tungpa, kugtar ken tanupra…

ii.
pinadasna a timpuak iti derraas ni panagtuok
tapno isalakanna ti angesna kadagiti rungsot
ti dangadang a mangpulbos talinaay ti panunot
ta daytoy ti salbador iti rimsua a riribok…

ti riaw ti siudad aggallaallatiw kadagiti maiwarsi a sarming
ti angin a naiyimbudo iti lipit dagiti aguldag a diding
akupenna ti langsi ti naisibog a dara
a naipadles iti nasebseban idin a gura
lasag a pinisangpisang ti ngariet dagiti bala
ken dinung-awan dagiti inna ti napasag nga estatua…

iii.
inkagumaanna ti bimmangon manipud pannakadaleb
dagiti agbusi a buli aggin-una a mangregreg
nupay nabriat dagiti butoy ken nagliggasi ti takiag
bimmuatit inluana’t saem, wayawaya’t ragsak…


iv.
itan nakabulos iti pannakaipagud iti kandado a nangiyimot
iti bang-i dagiti silag iti daga a nasibugan
kadagiti nagtulid a lulua a nagarimayang
kas kadagiti kannaway a nagpaing ken nagdappat
iti disso a nangtaraon kadagiti kinarakaran a nakurintinas
nagdardaras a nagampayag tapno agsubli iti ikot
dagiti piyek nga agur-uray iti dadang ti taeng a rutrot
iti bara ti arakup, iti iliw a tinippelan
gayong-gayong a linaga, daton ti masakbayan…



©august 13, 2006, signal village, taguig city, jake f. ilac

Prose 91 - Burburtia

Pabatukennak! Wen binaonnak ama!
“Sapulem dagiti sungbat iti puseg ti baybay”
a kas ti perlas a naibingas kadagiti nakaungap a kabibi
gamengda a maiyaon, dalusan ken pasilengen.

Pinagbukkualnak! Wen binaonnak ama!
“Sapulem ti ubbog kadagiti agringringngat a daga”
addanto danum a pumsuak iti tiempo ti igaaw
agasdanto iti tunggal pannakawaw.

Pinagkalinak! Wen binaonnak ama!
“Sapulem ti aglaplapusanan a balitok”
ti katukad ti aglatlati a landok
asaen iti pudot kadagiti tumrem a ling-et.

Sarwagam! Wen binaonnak ama!
“Tiliwem dagiti nakanganga nga ikan”
a kas ti gasat a nakasaang
gammatan no tumpaw sakbay a lumned iti langalang.

Sippawem! Wen binaonnak ama!
“Tayaem dagiti binukel ti tudo”
kas ti gundaway nga agdadarandan
ubunem, singdanan agingga a dumardarang.

Pasgedam! Wen binaonak ama!
“Gangtam ti sinulbong iti tengnga ti law-ang”
Bagnosmonto’t pannakigubal no maiyaw-awan
Dana nga inka maasakan.

Binatukko, binukkualko, kinalik, sinarwagak, sinippawko, pinasgedak
Ama tinungpalko ida
Ngem aduda latta diak pay maibaga
Ti biag gayam kasla burburtia.


©august 8, 2006, jake f. ilac, signal village, taguig city

Butones ti Tugot

Dagiti mayat a makikonekta kopyaen laeng daytoy ket idikket iti sayt a pangikabilanyo.

  • Umbrella Fever

    Pimmanawak idiay balay a nasapa ta adda mitingko sadiay Hotel Intercontinetal. Agar-arimukamok! Masadutakon nga umuli tapno subbliak koma tay payongko. Sinarukosokko ti sapri ti tudo ta dinardarasko a kinamakam ti nasapa a miting. Apaghusto a makaluganak iti bus idi ibuyatnan ti napigsa a bayakabak.

    Tangay awan ti panglabanko inkeddengko laengen ti dimsaag iti estasion ti MRT idiay Ayala. Umuliak pay laeng ti agdan atiddugen ti pila. Adu ti naistranded iti sirok ti estasion nga agur-uray ti malugananda.

    Apagsagpatko pay laeng iti estasion ti train, aggaarimutong dagiti tao a mang-ar-aribungbong kadagiti stalls. Iti iggemda payong! Dagiti nabasa isu ti kaadduan a gumatgatang. Naggayad ti isem tay aglaklako ta naibos diay lakona. Dagiti payong a no puyotan ti napigsa nga angin ket dagos a mabmablo dagiti paragpagna.

    Diak napupuotan ket maysaakon kadagiti gumatgatang. Ania ngarud ket kasapulan met. Uray no disposable umbrella a kunkunada. Dakdakkel amang ti mapukaw no kaspangarigan ta agsakitak.

    Idi nakagatangak apagisu met a nagsardeng ti bayakabak. Inlabasna laeng gayam. Kasla gurigor, madamdama agpukaw.

    Ti kinamanagbaybay-a ti DFA ken OWWA

    Nagadu ti OFW a biktima ti gubat idiay Lebanon, iti listaan ti OWWA agarup 30,000 a katao ti agtrabtrabaho idiay a Filipino. Kaaduan ket domestic helpers.

    Adu ti mangibagbaga a nakabunbuntog ti repatration dagitoy a FIlipino. Ta agingga ita awan pay iti 1/10 ti naiyawidda manipud Lebanon. Kurang sa ti laing ti sekretario ti DFA agraman ti OWWA ta datayo laengen a Filipino ti naud-udi sadiay. Dagiti amin a nasion naiyawidda aminen dagiti umilida.

    Gagangay laengen dayta a sarita kunatayo. Ta kaano pay nga immalibtak dagitoy adda iti administrasion?

    Idi nakasangpet ti umuna a batch dagiti Filipino adda dagitay nairman a naiyawid a biktima ti kinarangas ti amoda. Ket agyamyamanda ta bimtak daytoy a gubat ta naisalakanda iti nadangkok nga ima. Diay maysa ket intarayda pay idiay PGH tapno ipaagasda ngem idi dumteng daytoy a tao sadiay dida kayat nga awaten. Kuarta ti makagapu. Imbag ta simmangpet tay maysa a representante ti OWWA ket piman dita pay laeng a rinuggianda a tinaming.

    Maysaak met kadagiti mangpaneknek a kasta a talaga ti trato ti PGH kadagiti pasiente. Idi masikog ti asawak dita a nagpapacheck-up. Ngem gapu ta nagawid (nagbakasion idiay Cagayan) ket nalaktawanna ti check-upna didan inawat idi agpaspasikal. Nagaramidda ketdi ti papeles a pinirmaak tapno awan kano ti basolda no kaspangarigan adda mapasamak a dakes. Pinatransfer dakami iti sabali nga ospital. Ti PGH ket pampubliko nga ospital. Ngem apay a pappapanawen dakami ket adda met pagbayadmi. Maysa a kinbastos ti inaramidda. Imbag laengen ta inawat dakami ti Manila Sanitarium ket naispangay met laeng ti putotko nga sitatalinaay.

    Kastoy kadi ti pangtratoda kadagiti OFW nga ipangpangas ni Gloria a baro kano a bannuar ti pagilian. Dagiti OFW a nangispal iti agrakrakaya nga ekonomia iti no manon a rehimen a napalabas. Ti pangal-alanda ti adu a doliar.

    Aggaapada pay dita OWWA ta napukawen ti pondo a para kadagiti OFW. Napnapanan ngata a bulsa dagitoy a kuarta. No koma laeng agkutak ti kuarta a kasla manok ket ibagana no sadino ti ayanna. Adu siguro ti agbuteng nga agkusit.

    Sayang laeng tay inted ti US a panglaban kano ti korapsion ditoy Filipinas. Sigurado 50% kadayta a gatad ket mapan ti ima dagiti kurakot ket agtinnag nga awan mamaayna.

    Saan laeng a dita ti panagtuok ti maysa nga OFW. Ta iti umuna a gandatmo pay laeng ti agballasiw-taaw adu ti pagpasaram. Manipud panangala iti passport, NBI Clearance, Marriage Certificate (no adda asawam) ken dadduma pay a rekusoda a no kitkitam ket panguartaanda laeng.

    Iti ruar ti DFA idiay Roxas Boulevard ken Libertad nagadu ti kunkunada a fixer wenno dagitay tattao a manangallilaw. Iturongdaka iti no sadino inton agbalawka awan kuartamon. Dagitoy ket di a kaya a paksiaten dagiti tao ti DFA. No maminsan ditay maliklikan ti agpangaddua ket kuna tayo a taoda met laeng dagitoy. Agpayso ngata?

    Adda maysa a kadduak, nangala ti passport sadiay. Idi makadanon iti maudi nga agpang, tay maysa a clerk sadiay Window # 10 pinagsawsaw-anna kano tay am-ammok ta dikan nabatad ti naisurat iti authenticated birth certicate nga innalana idiay census. Basol kadi tay am-ammok? Apay a kasapulanna pay a pagsawsaw-an ket mabalinna met nga ipalawag iti napintas a saritaan. Di kadi ammo dayta a clerk nga ti solsolduenna ket kuarta ti umili? Awan ti karbenganna a pagsawsaw-an tay am-ammok. Urayla napasangit iti bain kano tay am-ammok.

    Wen damo pay laeng dayta a panangbaybay-ada dagiti opisiales ta dida ammo a disiplinaen dagiti taoda. Ket agsasarunsonton a didaka tamingen no addakan sadiay ballasiw-taaw. Kakaasi a talaga dagitoy a biktima ti gobierno.

    Prose 92 - Kulding ni Lagip

    kasla agal-alalangugan pay laeng ti lagip
    a naibalkot kadagiti dalluyon a sumagpat ti kadaratan
    iti daydi umok a pinanawan dagiti puyaw,
    kumanalbuong latta dagiti pinarnuayda a garakgak
    nga inyed ti dolyar iti biag dagiti walang a puta
    ken dagiti agbirbirok iti narabraber a pagaraban,
    ipaspasay-op latta ti angin ti ayamuom dagiti mansanas
    ti binilid dagiti kahel a maiwarsi kadagiti agtubtubog a ngiwat
    ta kasla man daytoy daydi maikadua a ciudad dagiti agongan
    a pangisaknapanda ti agnanayon a langit?
    a kas pangkurkor, kurwayanda iti rignas ti rikna dagiti atap
    appananda ti imatang iti tedtedda ken agkuskusapo a garet
    iti banglo ti isteitsayd, ulawen ken baliknogenda ti gasat,
    ta makaallilaw latta ti sabeng dagiti awitda, adu latta ti kummitab iti sima
    isuda a kiniwar ti alingaget, isuda nga abalballay,
    (dagiti munmunieka a kwinerdasan iti palacio)
    ta kasla agpagpaggaak latta dagiti umappingaw a ladawan
    ti panangtenggel iti aangsan ti wayawaya nga impabulodda
    manipud panangsibbarutda iti ima dagiti sakang iti Adayo a Daya
    ken pinanggatangda kadagiti mestiso iti Europa,
    kumanabsiit latta ket umaradasto latta ti anniniwanda
    iti parbangon a mailibay ni lagip ket agsublidanto (ket nagsublida?)
    a kas naamo a karnero, iti sabali a maskara,
    ta agal-allia latta daydi imbatida a lunod
    dagiti agnunnonog a kinaulbod
    ti kunkunada a kinamanaggayyem ti Dua
    wen agrunrunoten dagidi a lagip
    ngem kumulding latta ti buya.


    July 17, 2006
    Signal Village, Taguig City