Skip to main content

Araraw

LINIPAKNAK NANANG! Diakon mabilang dayta a gappuanan ti nasaniit a dakulapmo. Iti lumabbasit a kudil a pagdissuan ti managayat a layatmo. Damagek koma no apay ngem ammokon. Naitubongen kadagiti lapayagko ti agal-alangugan a sungbat, ti inaldaw-aldaw a bugkawmo. Kansion kaniak dagitan, ta agsangit ti aldaw no awan ti mangegko a nasasakit a sarita nga agtaud kadagita ngiwatmo.

Sinaritam kaniak idi nanang. Ung-ungtannak ta nadalaposko ti maysa a florera nga inregalo ti gayyemmo. Diak met inggagara ta nakaak-akikid ti nangiparabawam a lamiseta. Nasagid ti buyboy a sagad bayat ti panangpasilengko iti datar a kayo. Naburak ket nanaklaang a nagdisso dagiti partena iti kasla sarming a suelo. Daguska nga immasideg nga umarikkiak tapno kitam ti nagappuanan ti uni. Napamulagatka idi makitam.

“Gagoka Lubbuag!”

Ket sigud a linapigosnak ken kinatosan. Dika pay napnek ingudugodmo ti rupak iti datar. Anian nanang. Nagimasen ti panagayatmo. Pinidotko dagiti buong a florera ket pinadasko a pagsisilpuen ngem awanen. Nagarimasa lattan ti matak ket inakopko tapno innak ibelleng.

“Diam kadi ammo no kasano ti kapategna daydiay kaniak!”

Ammok nanang napateg kenka daydiay. Ngem napatpateg kadi daydiay a florera nanang ngem siak nga anakmo. Ti daram ket agkarkarayam kadagiti uratko. Ti lasagko ket nagtaud kenka. Siak ti bungam Nanang.

NAMINSAN DINAMAGKO kenka no sadinno ti amak nanang. Apay a siak laeng ti ubing nga awanan ti ama. Dagiti dadduma a kaay-ayamko ket adda aw-awaganda iti Tatang.

“Nagadu a damdamagem!” Dayta ti nangegko a sungbatmo.

Rinengrengka ket kinuddokuddotnak. Agburbureken ti daram idi isawangmo ti,

“Pinanawanak ti buisit nga amam sakbay nga ipasngayka.”

Kasdiay gayam kunkunak iti nakemko. Dinaka kadi ay-ayaten ti amak nanang ta linaksidna ta a naminpinsan? Apay a naitao-ak ditoy lubong nga awan ti ayat a nagbaetanyo. Agdamaggak koma pay ngem sikan ti nangituloy iti estoriam.

“Agtrabtrabahoak idi sadiay Angeles, naam-ammok ti awan serbi a nangputot kenka iti maysa a klab,” ngalngalngalem ti tsiklet. Sa nangiruarka iti sigarilio a pangpakalmam ti riknam.

Diam la ammo Nanang, naragsakak idi naammuak dayta uray bassit laeng nga impormasion.

“No ammok laeng a kastoy ti pagpasarak. Hay dika koman intultuloy a biniag.”

Anian Nanang! Nagdakkel gayam a babawim no apay a rimmuarak ditoy a lubong. Isu met laeng nga idi addaak pay laeng iti tiyanmo adda dagiti apros ken karawa a nasasakit. Kunak no ti amak daydi tapno segsegaannan iti iruruarko. Haan gayam ta dayta gayam ti dakulap ni Ama Gardo a mammaltot dita bangir nga eskinita. Ni Ama Gardo a kamangan dagiti daksanggasat. Iti damo nga aprosna nagkulagtitak ta maragsakaknak. Ngem idi agangay tiltiliwennakon ket kayatna a rungrungduen dagiti nararasi a takiagko. Haan a daytoy ti amak kunak idi. Ti ama dina itulok a dangran ti putotna. Nagsirko-sirkoak iti nailet ken nasipnget a saklulom nanang tapno liklikak dagita nga apros. Ngem adda latta napuruanna. Kimmapetak a nasayaat tapno lissiak ti kasla ramay ti kappi a banag. Naguyodna ti sakak ken maysa a takiagko. Naapnges ngem inturturedko.

Idi agangay agdaran, nabuslon a dara.

Ganganiak idin a rummuar Nanang. Banbanitogem ti tiyanmo. Ngem kalpasan ti siyam a bulan nasirayak met laeng ti lawag. Nagsangitak iti ragsak ta nakitakan Nanang ngem baliktad kenka ta kadurmennak gapu iti langak. Maysaak a gusing, pigsol ken awanan ti kannigid a takiag. Ipadawatnak koma idi ngem kuna ti mammaltot a dinak kayat. Adu kano ti anakna, maysa pay kabutengnak ni Ama Gardo. Kaslaak kano munmonieka ti manggagamod. Awan ti naaramidam no di ti allangonem ti gasatmo.

Gapu ta diam kayat a madadael ti sukog ti bagim. Pinaggastasnak iti uray no ania dita a klase. No kasta nga awan ti igatangmo, danum dayta ti itedmo kaniak nga innak pamedped ti bisin, no aglutokan daytay sigget ti inka karasen ket ipadedem kaniak no mangrugi nga agsangitakon. Isu ti agas ti mangit gayam Nanang. Nakakutkuttongak ta agkurkurangak iti umno a sustansia. Iti rabii no kasta nga naslepak iti isbo ket agrungaabak dinak ikaskaso, ipabigatmonton a sukatannak no agtiponen ti banaar ken angseg iti lampinko.

No iyindayonak nakapigpigsa ti pangililim kaniak. Urayko la tiltiliwen ti angesko. Ket naminsan napugsat ti tali ti ules a nangiyindayunam kaniak, natinnagak, naitupa ti ulok iti datar. Imbag laengen Nanang ta adda ti pungan a nagdisuak. Inkanawanak ti anghel a kasigodko. Ti anghel a mangbambantay iti tunggal maturogak.


ADDA idi bisitam Nanang, damdamagenna no kaano-ak a mabuniagan tapno kano agbalinak met a kristiano. Liman ti tawenko idin.

“Kasapulan pay kadi dayta.” Isu ti rimmuar iti ngiwatmo.

“Aniaka metten Hilda. Tapno maiyasideg iti sibay ti Dios. Maunas ti tawid a basol.”

Nangegko dayta Nanang. Adda gayam basolko. Tinawidko gayam ti basol ti amak. Ken adda gayam Dios nga isu ti nangparsua iti amin. Adda met gayam balayna a pangungawan iti basbasol. Ngem diak pay nakita dayta. Isu met laeng a ni Susan a kaay-ayamko kanayonna nga ibaga kaniak nga agunget ti Dios no dakes ti inaramidko. Kanayon pay a kakibin ni Susan da Nana Lisa ken Tata Virgilio a mapan iti kunkunada a balay ti Dios. Ti Dios a di managbaybay-a.

“Kustonan ti naganna. Agbuniagton no adda panunotna.”

“Ti Angelo?” nagsiddaaw ti gayyemmo.

Wen Angelo gayam ti naganko. Naggapu iti anghel a balikas. Ngem aglangngaak kadi nga anghel Nanangko. Siak kadi ti anghelmo. Ket kunkunam met a demonioak ken animalak no kasta nga agungetka, no agpungtotka.

Nagapa kayo ken ti gayyemmo Nanang gapu kaniak. Ti gayyemmo a pangbulbuludam iti pangsugalmo, ti pangigatangmo ken busbosem iti bisiom. Ti gayyemmo a kadduam iti klab.


MAYSA A RABII, dimtengka Nanang nga adda kadduam a lalaki. Daytoy ti umuna a gundaway a nangisangpetka iti nobiom. Naragsakkak ta adda met laeng maawagak iti Tatang. Nakasamsam-it iti langayo a dua. Iti sanguanak naginnagek kayo ket immuneg kayo iti kuarto. Ti kuartota nanang! Naturogak garud Nanang iti salas. Ditak nga inarapaap ti ayat ti maysa nga ama a panaggiddan ti panaggunggon dagiti diding ken anangsabyo a dua. Aggabgabboda dayta ti adda iti panunotko. Inosente-ak kadagita a banag. Isu nga iti kabigatanna, kunak no pumanawen ti lalaki. Kunak no limteg dagiti nagdissuan ti dinanogna ngem naklaatak idi ibagam a ditoyen nga agindeg ti diam met kabkabagian.

“Ket no inapana kayo idi rabii! Kayatyo kadi ti madisdisnog iti kada rabii?” inrasonko kenka Nanangko.

“Langgong diam ammo ti sasaw-em.” Ket sinipatnak.

Matikawak a talaga Nanangko. Sika pay ti ikanawak ngem siak pay ti nagbalin a dakes. Ipatpategka Nanangko uray no ikaskastoynak ket diak kayat a dissuannaka ti sabali a tao.

Ditoy garud a nagdian ni Angkel Peter. Ti lalaki a nagbalin nga ari iti pagtaengan ta Nanang. Pinagserbiak a kas kenka ta isu ti bilinmo. Tungpalek amin a kayatyo. Manipud bassit a banag a kayana koma nga aramiden ipaaramidna kaniak. Adda payen karbengannan a mangbugtak kaniak no diak malpas ti pagayatanna. Uray pananglais inikkanyo metten ti karbengan.

Naminsan pinagatangnak ni Angkel Peter ti arak idiay tersena. Dinardarasko ti immasideg uray aggin-innawak ti nagkaananna nanang. Gapu iti kadadarasko naipatiklebak iti ramut a nakarungarong iti paraangan tayo. Naitiro ti botelia iti bato nga isu’t nakabuonganna. Inrasonko dayta kenkuana Nanang. Ngem imbes nga awatenna ti palawagko dagosna nga inasot ti sinturon a naibarikes kenkuana. Nagpuligos iti angin ti kasla uleg a tumuklaw kaniak. Ti kumawiwit nga ipusna nga umablat ket pumulipol iti narasi a bagik. Nanangko diak ammo no ania ti karawaek, no ania a parte ti bagik ti ikanawak. Kitkitam latta nanangko ti layatna kaniak. Nagpaggaakka pay iti ragsak.

“Maysa!”

“Dua!”

“Tallo!”

“Uppat!”

“Lima!”

“Innem!”

“Pito!

“Walo!”

“Siam!”

“Sangapulo!”

Sangapulo dayta laeng ti ammok a bilang Nanang. Dayta ti insurom kaniak a bilang Nanang, agyamannak unay. Isu laeng ti nabilangko a basnot. Ngem nasursurrok pay ngem sangapulo gayam no agbilangka. Napukawko ti puotko Nanang gapu iti sakit. Ti apges iti tunggal layatna.

Nakapuotak nasakiten ti bagbagik nanang. Nakapugiitak gayam iti sirok ti lamisaan. Napunno iti nalalabbassit nga uged ti bagik. Nablo-ak sa nanang. Aglanglangaak nga litson nanang. Kasla tay natuno a baboy nga inyawidmo idi nanang. Diak naramanan daydi urayman laeng koma ti sawsawanna a dilpatak koma.

Inggurigorko dayta nanang. Nagasugak ngem awan ti naurayko nga aprosmo kaniak tapno koma patomarennak iti agas. Dayta aprosmo nanangko ket umayen koma uray awan ti agas. Ta nabilbileg ti arakopmo.

“Agtalnakaman dita punyieta!” makaipas ti saritam nanang. Matitilengka iti nauuneg a dung-awko.

“Nanang malamminak!” intanamitimko. Agam-ammangawakon.

“Kugtarankanto pay ketdi!”

Diakon nagtagtagari nanang tapno dika masinga nupay agtigtigerger dagiti lasagko. Nalamiis dagiti ling-etko. Nagpunpunasak. Adda nakitak a selopin iti kusayak ket isu ti pinagulesko. Nanang nabara gayam ti selopin no maikumot. Kastoy kadi met ti kabara ti arakopmo?

Imbag ta bimmaawak met laeng kinabigatanna Nanang. Simmayaat met laeng ti salun-atko ngem ti kinadangkokyo ken Angkel Peter ket di latta nagbaliw. Pagsinsinnublatandak ketdi a kabilen no adda bassit a kammalik. Tinagabodak nanangko. Uray dakayo ket tinagabo dakayo met ti insangpetyo a lalaki. Agpadata nanang. Ta imbes nga agnam-ay kayo koma ta addan katakunaynayyo ngem saan ta dakayo ti nangbibiag kenkuana.


PITON ti tawenko idi napanunotyo nga iserrekdak iti pagadalan. Ganggani diyo koma pay kayat idi nanang ta kunayo ket gastos laeng. Ngem imbag ta pinilit dakayo ti nagannak ni Susan nga iyenroldak met tapno adda kadkaduana. Awan met ti ginastosyo nanang ta libre met amin. Ni Nana Lisa ti nagdisnudo a nangbayad ti sangagasut a para kano iti eskuelaan.

Mababainnak iti umuna nga aldaw ti panagseserrek nanang. Siak laeng ti sangkakitada ken pagkakatawaanda. Kadurmendak nanang. Nakakatkatawa kadi ti maysa a gusing, ti maysa a pigsol ken awanan ti kannigid a takiag. Gapu kadi ta naidumduma ti langak kadakuada nanang. Dida pay nakontento, sinikkarodnak ti maysa a natataeng ngem siak. Naiparusisiak ket nagkakatawaandak manen. Lappayotnak kano nanang. Ti maysa binakalnak iti bunga ti banaba a nagaw-atna. Idi kuan isuda aminen pinagkakaysaandak. Imbag laengen ta dimteng ti maysa a titser ket inanawana ida nanang.

Diak koman kayat ti sumrek nanang iti sumuno a bigat ngem dinagasnak ni Susan. Pinilitnak nga agsukat. Awan ti maisuotko a nasayaat nanangko ta puro amin adda lussokna. Dagitoy a bado a napaspaskuaak kadagiti manangngaasi a karruba iti inaldaw nga isusuotko. Naasiyan ni Nana Lisa ket pinadawatannak iti bado a nadakkelan ti manong ni Susan. Adda pang-uniporme ken pangpassiar. Pati pay sapatos addan usarek ngem diak met kasapulan ta ti maysa laeng ti maaramat ti sakak. Sinelas ketdi ti kasapulak ta abuten ti dapan ti nakaing-ingpis nga us-usarek.

Pagpagnaek ti nawatiwat a kalsada nanang. Ayatko laeng a manayunan ti ammok nanang. Tapno di laeng sangapulo ti ammok a bilangen, ken ti abakada nga ikankanta. Uray awan ti igatangko iti kanek, ta bagik laengen ti agtiltilmon iti suli bareng adda mangngaasi kaniak. Ngem awan ti mayat a makigayyem kaniak. Imbag ta adda ni Susan nanang (a no maminsan iramramanak iti tinapay a balonna) nga isu ti kadkadduak. Uray a no maminsan luklukuendan gapu kaniak.

Nalpas met laeng ti panagseserrek. Iti panagleppas dagiti klase siak ti naikkan iti kangrunaan a pammadayaw nanang. Siak ti nakaala iti balitok. Ngem awanka nanang ta napuyatka iti katotong-it dita lamayan. Para koma kenka daytoy a naragpatko nanang. Sika koma ti mangiyukkor iti tenggedko nanang. Imbag ta naassian ti maestrak ket isun ti nangikuentas kaniak. Isun ti immuli iti entablado. Isu ti kadduak a napalakpakan. Isun ti napadayawan nanang. Diam naimutektekan dagiti dir-ida nanang. Ti panagraemda, ti panangdaydayawda iti nagappuanak iti laksid ti langak.

Idi sumangpetak nanangko ket riniingka. Impakitak kenka ti medaliak. Sinibbarotmo kaniak nanang ket impurwakmo iti tawa. Kunak no maragsakanka. Ta uray kaskasano adda dayaw nga inyulik ditoy a balay. Ngem nagpungtotka. Diakon maklaat iti inramidmo. Dagosko a napan pinidot ti balitok a medalia ket indulinko iti pandag ti punganko. Kaabayko iti pannaturogko. Kadduak iti tagtagainep ken arapaapko nanangko.


NANANGKO naklaatak iti maysa a bigat, nakaempakekayo a kadduam ni Angkel Peter. Nagdardarasak a nagempake met ta kunak no ikuyogdak.

“Inkam laeng idiay Negros. Agsublikam met laeng no umay a lawas.” Dayta ti imbagam kaniak nanang.

Kumarayok-ak ngem imbagam nga agbatiak ta mabiit kay laeng. Inar-artiukannak nanang. Imbatiannak pay iti dua gasut ket binisongnak a silalailo sakbay a timmallikod kayo a nagpakada. Dayta ti umuna a bisongmo kaniak nanang. Nariknak met laeng ti pammategyo. Pinetpetak ti kariyo. Ket binuybuya kayo agingga nga alun-onenna kayo ti asok a naglugannanyo.

Ngem nadanon ti dua lawas. Agingga a nagmakabulan. Awan maurayko nga anniniwanyo. Naibusen daydi imbatiyo a kuarta. Dimteng ti akimbalay a pagup-upaan tayo. Pappapanawendakon nanang ta innem gayamen a bulan a dikayo nagbaybayad iti upa. Kinunak iti akimbagi nga urayen kayo nanang ngem kinunana a timmawag kayo kano kenkuana ket imbagayo a dikayon agsubli. Permi ti pungtot ti akimbalay. Anian nanang naiturednak a pinanawan lattan a kastoy.

Awan ti naaramidak nanang no di ti pumanaw. Dagiti gargaret nga imbatiyo ket pinabunag ti akimbalay ta isu kano ti pangbayadyo iti upa. Impakitak kenkuana ti medaliak ngem kinatawaannak ketdi. Pagan-anona kano ti aglati a lata. Lata met la gayam daytoy a medaliak nanang saan a balitok. Di met kastoy ti langa ti balitok nanang? Ngem daytoy iggemko ket nakalupkupan laeng gayam. Peke gayam a kasla met ti impakitayo a kinasayaat idi sakbay a pumanaw kayo.

Nagkalkallautangak nanangko. Awan ti masnop a papanak. Awan ti disso a maturong dagiti dapanko. Makiinnunaak kadagiti bulong nga akupen ti angin ket isalat-salatna iti suli ti siudad. Awan ti naawitko a badok nanang no di laeng ti pagan-anayko ita a naikawes iti pangrapisen a bagik. Ti naalsem, naangri ken rutay-rutay a naikawiwit kadagiti tulangan a bagik.

Nakiinnagawak kadagiti bingraw ken igges a mabisbissinan iti bantay ti basura. Dagiti makan a tidtidda iti lamisaan dagiti nababaknang. Naramanak met laeng ti litson a pagpipirsayan ti kuton, ti nadaruy a sawsawan ti chickenjoy, ti agkapkapas a mansanas, ken kahel a nalusak-lusak.

Nanang napintas ti pagturturogak ta sementado. Haan a kas ti balaytayo dati nga agar-aruyot no kasta a panagtutudo. Ti taytayaek tapno adda paginnawko. Napariir pay ditoy nanangko ta diakon kasapulan ti paid. Wen nalagda daytoy play-ober ken naangin kadagiti tambutso ti lugan a lumabas-labas. Daytoy ti baro a taengko nanang. Ditoyak a maturog iti rabii nanang, iti aplag ti karton a napidotko. Diak met ketdi agmaymaysa nanangko ta adu ti kadduak ditoy. Dagiti marabutit, alutiit, ken ipis nga agkakarayam, agkikinnulangtot iti dis-oras ti rabii.

Pinadasko ti nagpalpalama kadakuada nanang. Iti sango ti simbaan a daydaywen dagiti tao. Nanang daytoy gayam ti simbaan. Ti kunkunada a Dios a manangngaasi, managparabur ken di managbaybay-a. Uray kaskasano nakaserrekak metten nanang. Naglawa gayam ti balay ti Dios nanang. Nasileng dagiti datar ken bimmalitok ti altar. Tay kamaris ti medalionko nga impurwakmo iti tawa, ti i-prendak koma ti akinkukua iti balay a nangkatkatawa kaniak. Imbag pay ti Dios ta adda balayna a makuna. Saan a nagkatangkatang a kas kaniak. Adda Nanang ken Tatangna a nakariknaanna iti ayat. Ngem apay a no kasta a dumawatak ti kaasi kadagiti tao ket kasla awan ti nakitada nanang. Dida kadi makita ti ayat? Didak kadi makita? Bulsekda kadi nanang?

Adda met nangngaasi nanang ket nakaiggemak met laeng ti sinsilio. Addanton igatangko iti tinapay nga inar-arapaapko. Ti impapaayat ti maysa a kabbalayko. Naimas kano nanang ta nalukneng. Keyk kunkunana kaniak nanang. Di met kasta tay pinuyotan ni Susan idi nagkasangay? Tay tinugkelanda iti kandila sana pinuyotan. Matikawak nanang apay a sinindianda ken idi agangay pinuyotanna met laeng. A kas kaniak a biniagyo santo in-inutenyo a patpatayen iti panangparparigat.


DINAMAGNA ti maysa a kabbalayko no kayatko ti makasagpat sadi langit nanang.

“Langit? Ditoy daga?” Dinamagko nanang.

Adda met gayam langit ditoy daga. Ket no kunkuna tay padi idiay simbaan idi bendisionanna ti maysa a natay,

“…sumadi langit koma ti kararuana!”

Aglanglangaak kadin a kararua nanang?

Sakbay a nakapagsao-ak addan impaangotna kaniak nanang. Ti langit gayam a kunkunada nanang ket adda iti uneg ti selopin. Dagiti kararrua a mayat a sumrek. Ti napigket a kasla duggong. Saysay-upen gayam ti langit nanang. Idi agangay tumaytayabakon uray awan payyakko, kastoy gayam ti langit nanang. Awan ti mangmangan ta dika makarikna iti bisin ken waw. Kumuddrekudrep ti panagkitak. Ken sabong-sabongan amin nga aglawlaw. Ngem ayan ti Dios nanangko. Di met ti langit ket pagarian ti Dios? Saan gayam a langit daytoy nasumokko nanang.

Liniklikak ida nanang. Ngem sapsapulen ti bagik. Agpigpigerger ti bagik no kasta a diak makaangot iti langit. Makapamauyong gayam. Natured ti bagik no kasta a kadduak ti langit nanang. Awan ti kabutengko. Uray pay dagiti aglilinnumba a lugan. Tumarayak a lumasat kadagiti kalsada ta awan mangmangegko. Haan a kas idi addak pay laeng iti sidongyo. No mangegkon ti ungetyo urayak la matartaranta. Mapukaw amin a turedko ket umasidegak a dagos. Makapatured a talaga ti langit nanang. Ngumernger gayam no kua ti espiritok.

Pinadasko ti nagdeppa-deppa iti tengnga ti kalsada nanang. Nakitak gamin tay naka-uniporme nga agsalasala bayat ti pangibagbagnos kadagiti lugan a lumabaslabas. Iti rabii no kastan nga agawid, siakon ti ari ti kalsada no kua nanang. Nagimas gayam ti rikna ti tungtungpalenda. Uray ubingak nanangko nariknak ti panagraemda nupay bumanesbes ti sanguanak, ti likudak a ganggani nagam-udan, ti kannigidko naparsiakan iti pitak a naggapo iti danum ti embornal, ken ti kannawanko a nangbugkaw kaniak. Mabisinakkon nanang ngem maayatannak iti riknak. Agkiamkiam ti ikikitak. Kumusnaw ti aglawlawko. Mariknakon aglusdoyak ket in-inot nga simmam-ol ti sipnget ti panagkitak. Ngem sakbay a mapukaw ti puotko adda nangbakruy kaniak. Nanangko agyamannak dimtengka met laeng!


NAKARIINGAK nanang. Puraw amin nga aglawlawko. Agtatapaw ti panagriknak. Ilillilinak ti ulep iti tangatang. Ngem ayannan dagiti anghel? Simrek ti maysa nga anghel! Babai nga anghel. Puraw met ti buokna. Ken kadduana ti maysa manen a nakapuraw nga anghel. Kasla aggilapgilap ti suotna a paarintidtugen a bado.

“Imbag ta nakariingkan ‘barok!” kuna ti anghel a puraw ti buokna.

Immisem iti nasam-it ti anghel ket sinubadak met iti sipupuso nga isem. Inasitganak ket inaprosanna ti ulok nanang.

“Agpalaingka…ania gayam ti naganmo ‘nakkong?” agdamdamag ti anghel nanang. Kunak man no amin nga anghel ket ammoda ti nagan ti amin a tao.

“Angelo Apo!” Nasarangta nga insungbatko.

“Napintas a nagan! Angelo, maysa nga anghel!”

“Apo langit kadi daytoyen?” Pinagsinnublatko a kinita ida.

Nagpaggaak ti dua nga anghel nanang.

“Addaka iti ospital Angelo barok. Nakitaka a naglusdoy isu nga inarayatka. Nana Merced lattan ti iyawagmo kaniak barok.”


NAASIAN ni Nana Merced kaniak nanang. Kinunana a kasapulak kano ti aginana a nasayaat ta adda kano sakitko. Nanang dinamagna no adda pay nagannakko ket impudnok ti agpayso. Dakes kadi ti agsao ti pudno nanang? Indiayana ti panagnaedko idiay balayna. Nabaketan kano a balasang ket agmaymaysan nga agbibiag.

“Nanang nasapulak met laeng ti ruangan ti pudpudno a langit! “ Diak napuotan ket nagtuliden dagiti kristal ditoy rupak.

G i b u s n a


(Maikatlo a gunggona iti 9th AMMA Foundation Literary Awards)/ Original a bersion / Naipablaak ti Bannawag bersion idi Hulio 20, 2007
1 comment

Popular posts from this blog

Language Extinction

Hindi lang ang mga likas yaman at hayop ang nanganganib na mawawala sa mga susunod na araw kundi pati ang mga wikang ginagamit ng mga tao. Nanganganib na mawala dahil sa paubos ang kanilang lahi at ang kanilang original na ginagamit na salita ay nagbabago o naiimpluwensiyahan ng ibang wika.

May 6, 809 na lengguahe ang buong mundo at 100-150 nito ay matatagpuan sa Pilipinas. 32 nito ay mga Agta (ayta, atta, ati, ata, dumagat, ita, negrito, baluga, arta, ) na may iba-ibang klase depende kung saan sila matatagpuan o kung anong grupo sila nabibilang. 16 nito ay nakatira sa sakop ng Sierra Madre. Lahat ng ito ay nanganganib na mawala.

Sa ngayon ang Ayta-Tayabas( Matatagpuan sa Tayabas, Quezon), Agta-Dicamay (Dicamay River, Jones, Isabela) at Katabaga (Bondoc) ang pinakakritikal sa lahat dahil wala ng rekord kung nabubuhay pa sila. Ikinokonsidera na rin kasi itong patay na wika.

Susunod sa listahan ang Agta-Isarog (Bundok Isarog ng Naga) , Agta-Villa Viciosa na matatagpuan sa Abra at ngayon na…

The Undying Customs of Ibanag

Ang Pagmamano ay isa sa mga namamatay na kaugalian ng mga Filipino. Kumukupas habang dumadaan ang panahon at naging pang-seasonal na lang ito tuwing pasko kung saan ang inaanak ay humihingi ng aginaldo sa kanyang ninong/ninang at bago siya bigyan syempre nagmamano muna.

Sa mga Ibanag, ang pagmamano ay buhay na buhay pa hanggang ngayon. Ito’y paggalang nila sa mga nakakatanda tuwing darating ang isang nakakabata galing sa bakasyon o nawalay ng mahabang oras sa loob ng isang araw.

Ako bilang isang anak ng Ibanag (nanay ko), namulat ako sa mga ugaling kaistriktohan ng aking lolo. Ang pagmamano ay dapat ginagawa at ang di pagsunod nito’y kabastusan para sa kanila. Sisitahin ka o papagalitan.

Ang paghikab habang kumakain ay kinokonsiderang hindi paggalang sa mga nakaharap sa kainan at ganun din sa mga pagkaing nakasalang sa mesa. May kaukulang kaparusahan ito. Pwedeng papaluhurin ka sa munggong nakakalat sa sahig o sa asin na nakalagay sa bilao.

Ang pag-offer ng kape sa mga nangapit-bahay …

Baina ken Buneng

Ganganin nalikaw amin ni Nana Merced ti amin a suli ti balay. Di met laengen sumangpet ni Tata Carias.      Agmaysa orasen a binay-anna a nakatakkub ti pinggan iti lamisaan. Itay pay a nagsebo ti digo ti lauya a baka a nagrigrigatanna nga iniwa iti kutsilio ta awan ti natadem a buneng ti lakayna. Ti laeng lalat a baina ti nakitana a nakabitin iti ngatuen ti kasuoran.

Alikumkumenna koma ti pinggan idi maiwalin ti abbong ti ridaw a kumamang iti sala manipud iti kosina. Ni Tata Carias ti naikuadro. Awanan timek a simrek. Narusanger ti suot daytoy ta tanda ti dina panagsukat iti dua aldaw. Simmango iti lamisaan ket imparabawna ti buneng. Nakigtot ni Nana Merced idi maitupak daytoy iti rabaw ti lamisaan. Uray la naglagto ti tinidor ken kutsara. Namarkaan ti nasilap a buneng iti nagkiggang a dara.

"Mabisinkan? Innak laeng idadang diay sida." Timmalikod ti baket.

Agsubli koma ti baket a mapan mangala iti malukong idi magaw-at ti punguapunguanna. Agpukkaw koma nga agpaarayat ni Nan…