Skip to main content

Rice Shortage



Bagas, maikaddua a kangrunaan a bukel a mangbibiag iti lubong.

Ti panagmula ti irik ditoy Filipinas ket nangrugi pay idi 3200 B.C., sakbay a dimteng ni Kristo. Mapattapatta nga ditoy rehion ti Asia (Thailand, India ken China) ti nangrugian ti panagmula ti irik. Naimula dagitoy nga irik kadagiti bambantay ket idi dimteng ti 1600 A.D., panawen dagiti Espaniol, naimulada kadagiti patad a suplayan ti padanum.

Ti bagas a napartuat iti pannakagiling ti irik ket maar-aramat a saan laeng a puro nga innapoy no iluto no ketdi ar-aramidenda pay a kas bihon, maysa a klase ti pancit ken tinapay.

Nakas-ang a panunoten nga agkurkurang ti Filipinas iti suplay daytoy kangrunaan a bukel. Ti Filipinas ti maysa kadagiti kadakkelan nga eksporter dati ti bagas iti sangalubongan. Maysa pay daytoy a makunkuna nga agrikultural a pagilian. Dakdakkel nga amang ti partuat ti Filipinas idi ngem iti pagilian ti Vietnam a maikaddua ita a producer ti bagas. Adda pay idi a tawen nga immay dagiti eskolar ti taga Vietnam tapno agadalda no kasano ti agmula ken no kasano a mapaadu ti apitda. Ita ti Filipinas ti gumatgatang iti bagas, ket segun iti report, maikappat ti Filipinas kadagiti agim-import iti sangalubongan.

Dakkel ti partena ti gobierno no apay a kastoy ti nakapay-an ti produksion ti irik ditoy Filipinas. Ken maysa a tungpa kadagiti taga Internationational Rice Reseach Institute (IRRI)nga agingga ita dida agbalballigi iti programada ket agkamtud latta ti suplay. Gumasgastos ti IRRI iti 1.6 a bilion a piso para iti Filipinas laeng.

Dagiti rason no apay nga agkamtud tayo iti suplay. Panagadu ti Populasion, pannakonbert dagiti daga nga agrikultural iti subdibision ken golf course, kaawan iti umno a kita iti panagmula, ken kaawan ti interes dagiti tao ken gobierno iti agrikultura.

Makuna a ti Filipinas ket awan ti ngipenna a mangipatungpal iti programa ti pannakakontrol koma ti populasion ta agingga ita lumoblobo latta. No umadu ti populasion bumasbassit ti pagindegan ket madakamat met dagiti dati a mamulmulaan a daga tapno agbalinda a subdibision a pakaitakderan dagiti primera klase a pagindegan. Laokan pay iti pananglaklaka dagiti komesiante iti irik ket no ilakoda nakanginngina isu nga dagiti agmulmula maawananda ti ganas iti agrikultura ket sumapolda iti sabali a pagbiagan a kas iti panagabrod tapno agpaadipen iti sabali a pagilian. Amang a sigsigurado ngem tay agmula a kasla sugal a diam pay namnamaen no adda maapit gapu iti tikag ken bagyo.

No koma laeng adda umno a programa ti gobierno tapno tulonganna dagiti agmulmula saan a mapasamak iti kastoy. Sinagpawanda pay iti panagkurakot a kas iti napasamak a Fertilizer Scam ni Jocjoc Bolante. A dagiti koma pertiliser ket makadanon kadagiti agmulmula ket mausarda.

Dumtengto ti panawen nga awanen ti makan ti sangalubongan. Padasen tay man ketdi ngata ti mangan ti pitak. Pitak? madaman a kankanenda idiay Afrika.
2 comments

Popular posts from this blog

Language Extinction

Hindi lang ang mga likas yaman at hayop ang nanganganib na mawawala sa mga susunod na araw kundi pati ang mga wikang ginagamit ng mga tao. Nanganganib na mawala dahil sa paubos ang kanilang lahi at ang kanilang original na ginagamit na salita ay nagbabago o naiimpluwensiyahan ng ibang wika.

May 6, 809 na lengguahe ang buong mundo at 100-150 nito ay matatagpuan sa Pilipinas. 32 nito ay mga Agta (ayta, atta, ati, ata, dumagat, ita, negrito, baluga, arta, ) na may iba-ibang klase depende kung saan sila matatagpuan o kung anong grupo sila nabibilang. 16 nito ay nakatira sa sakop ng Sierra Madre. Lahat ng ito ay nanganganib na mawala.

Sa ngayon ang Ayta-Tayabas( Matatagpuan sa Tayabas, Quezon), Agta-Dicamay (Dicamay River, Jones, Isabela) at Katabaga (Bondoc) ang pinakakritikal sa lahat dahil wala ng rekord kung nabubuhay pa sila. Ikinokonsidera na rin kasi itong patay na wika.

Susunod sa listahan ang Agta-Isarog (Bundok Isarog ng Naga) , Agta-Villa Viciosa na matatagpuan sa Abra at ngayon na…

The Undying Customs of Ibanag

Ang Pagmamano ay isa sa mga namamatay na kaugalian ng mga Filipino. Kumukupas habang dumadaan ang panahon at naging pang-seasonal na lang ito tuwing pasko kung saan ang inaanak ay humihingi ng aginaldo sa kanyang ninong/ninang at bago siya bigyan syempre nagmamano muna.

Sa mga Ibanag, ang pagmamano ay buhay na buhay pa hanggang ngayon. Ito’y paggalang nila sa mga nakakatanda tuwing darating ang isang nakakabata galing sa bakasyon o nawalay ng mahabang oras sa loob ng isang araw.

Ako bilang isang anak ng Ibanag (nanay ko), namulat ako sa mga ugaling kaistriktohan ng aking lolo. Ang pagmamano ay dapat ginagawa at ang di pagsunod nito’y kabastusan para sa kanila. Sisitahin ka o papagalitan.

Ang paghikab habang kumakain ay kinokonsiderang hindi paggalang sa mga nakaharap sa kainan at ganun din sa mga pagkaing nakasalang sa mesa. May kaukulang kaparusahan ito. Pwedeng papaluhurin ka sa munggong nakakalat sa sahig o sa asin na nakalagay sa bilao.

Ang pag-offer ng kape sa mga nangapit-bahay …

Baina ken Buneng

Ganganin nalikaw amin ni Nana Merced ti amin a suli ti balay. Di met laengen sumangpet ni Tata Carias.      Agmaysa orasen a binay-anna a nakatakkub ti pinggan iti lamisaan. Itay pay a nagsebo ti digo ti lauya a baka a nagrigrigatanna nga iniwa iti kutsilio ta awan ti natadem a buneng ti lakayna. Ti laeng lalat a baina ti nakitana a nakabitin iti ngatuen ti kasuoran.

Alikumkumenna koma ti pinggan idi maiwalin ti abbong ti ridaw a kumamang iti sala manipud iti kosina. Ni Tata Carias ti naikuadro. Awanan timek a simrek. Narusanger ti suot daytoy ta tanda ti dina panagsukat iti dua aldaw. Simmango iti lamisaan ket imparabawna ti buneng. Nakigtot ni Nana Merced idi maitupak daytoy iti rabaw ti lamisaan. Uray la naglagto ti tinidor ken kutsara. Namarkaan ti nasilap a buneng iti nagkiggang a dara.

"Mabisinkan? Innak laeng idadang diay sida." Timmalikod ti baket.

Agsubli koma ti baket a mapan mangala iti malukong idi magaw-at ti punguapunguanna. Agpukkaw koma nga agpaarayat ni Nan…