Ancestral Domain; another key to a bigger war

Ang isyu ng ancestral domain (yung mga lupang pag-aari ng mga ninuno nila ay dapat mapunta sa mga susunod nilang lahi – “ang kay Jose ay kay Jose”), ay malawak ang sinasakupan hindi lang sa Mindanao kundi sa buong bansa.

Pagkatapos naging matagumpay ang Final Peace Agreement ng Pilipinas at Moro National Liberation Front noong 1996 at napagkalooban sila ng sariling otonomiya(ARMM), ay naging problema naman ng gobyerno kung paano paamuhin ang mga break-away ng nasabing grupo na nagtatag ng Moro Islamic Liberation Front (MILF). Hindi kasi kinikilala ng MILF ang otonomiyang sinasabi ng gobyerno na nabuo pa noong rehimen ni Pangulong Marcos. Iginiit ng MILF ang problemang ipinaglalaban nila ang pagkakaroon ng total na otonomiya nila sa ilalim ng iisang Bangsa Moro.

Sa iginigiit nilang agenda ay nagkaroon ng tatlong sakop,
siguridad
rehabilitasyon
ancestral domain

Pinakamabigat ang Ancestral Domain, dahil ito ang susi para magkaroon ng peace talks sa pagitan nila ng gobyerno. Sa ilalim ng agenda, ang mga Moro ay magkaroon ng sapat na pagkontrol sa kanilang teritoryo at resources, at pamunuan ang kanilang sariling sakop ayon sa kanilang kultura na hindi laging pinapakialaman ng Manila.

Naging usad pagong ang nasabing agenda pero sa wakas ay may patutunguhan. Ngayong araw sana Aug 5, nakaiskedyul ang pagpima ng final draft ng Memorandum of Agreement para sa ancestral domain sa pagitan ng MILF at gobyerno sa Putrajaya, Malaysia pero nag-file ang mga opisyal ng North Cotobato sa Supreme Court ng Temporary Restraining Order(TRO) para pigilan ang pirmahan, at kahapon ito ay inilabas.

Pagsakaling natuloy, ang pagpapatupad ng nasabing ancestral domain tiyak madadamay ang mga kristiyanong nagmamay-ari ng lupa at papaalisin sila. Kung sakali namang pumalpak ang gobyerno sa pagpapatupad, magkakaroon na ng susi ang MILF para sa kanilang kalayaan at itatag ang bagong bansa. Nakapaloob kasi sa MOA ang lahat ng elemento ng isang estado, gobyerno, ang mamamayan, territoryo at international na pagkilala ng buong mundo.

Sa ilalim ng MOA, ang sinasukupan ng ARMM ay palalawakin mula sa dati ng probinsiya ng Sulu, Maguindanao, Lanao del Sur, Tawi-Tawi, Basilan, at Marawi City, ay isasama ang mahigit 700 villages sa probinsiya ng Sultan Kudarat, Lanao del Norte, at North Cotabato pero bago mangyari yun dadaan muna sa pamamagitan ng botohan na gaganapin sa 2009 at 2034.

Parang malabong magkakaroon ng totoong kapayapaan ang sinasabi nilang Bangsa-Moro dahil sila-sila ay hindi nagkakaintindihan, watak-watak at nagtatag ng sariling grupo. Hindi nila kayang kontrolin ang kapwa nila Muslim na naghihimagsik ng terorismo gaya ng Abu Sayyaf.

Hindi lang Muslim(Moro) ang nagmamay-ari ng Mindanao, maraming etniko ang nakatira gaya ng mga Lumads (tribu ng Manobo, Talaandig, Pulangiyon, Mamanwa, Bla'an, Dibabawon, Mandaya, T'boli, Tagabawa-Bagobo, Erumanen-Menuvu, Higa-onon at Subanon). Sila rin ay may sariling lupang dapat para sa kanila. Paaalisin din ba sila ng mga Moro para kunin ang ancestral domain na sinasabi nila.
Post a Comment

Popular Posts