Skip to main content

Agkabawen ti Panawen?

Eneron ngem kasla man kalam-ek ti bulan ti Disiembre no ar-arigem ti tiempo ita ditoy Metro Manila. Saan a normal kunak, ta iti kabayagkon ditoy, itaak laeng a mapa-sweter kada mapantalon ken agules, no kasta a maturogak. Kumutukot ti lamiis, manipud iti kudil ket sumuknor nga umuneg agingga kadagiti tultulang ken susuop. Lallalo pay kadagiti nangangato a paset ti Filipinas a kas iti Tagaytay.


Iti panangbisitak ti projectmi sadiay, nalipatak ti nangitugot ti sweterko ket idin ta dumanonannakon sadiay, gangani diak kayaten ti rummuar iti serbismi gapu iti lamiis ti umatiberret nga angin, ken ti angep a nangkumot iti aglawlaw. Di a kaya a parmeken ti uray mano a shot ti pampapudot a mainom, wenno ti kape manipud kadagiti coffee shop.

Sabagay il-iliwek met ti kastoy a panawen, ta idi ubingak no kastoy a tumapog iti bulan ti Enero aginga iti Pebrero sadiay Cagayan, tiempo metten ti "ipon". Manipud sadiay sabangan ti Aparri ket sumurongda iti Karayan Cagayan. Kapigsada ti agpaadu no kastoy a kalam-ekna.

Kuna dagiti agiwarwaragawag iti tiempo ti panawen wenno PAG-ASA, umabot pay kano daytoy a lam-ek aginnga iti agtapos ti Pebrero. Ti Cold Front ti ipatpatuldoda nga akingapuanan kadaytoy, ti angin nga aggapu manipud iti akin-amianan a parte ti Asia, a kas iti China ken Siberia.

Kadagiti dadduma a paset ti pagilian a kas iti Mindanao ket malaylayusda, manon a pamilia ti nagbakwit sadiay Cagayan de Oro, ta pagatsibet metten ti danum. No ar-arigen ket kasla bulan ti Hulio agingga iti Oktubre ti panawen sadiay, ti tiempo ti matutudo ditoy Luzon. Ket mano pay a barko a pangRORO ti di a nakadaliasat iti baybay dita Visayas gapu ta na-allon. Isu a 'tay orderko a sibibiag a kulibangbang para iti kasar ket di a nakadanon iti naituding nga aldaw ta di a makaballasiw. Aggapu pay gamin sadiay Marinduque dagitoy.

Sadiay Baguio, ganganin umabot ti klimada iti 0 degree. Dagiti kano babbaket ken lallakay ket dida makaturog gapu iti kalam-ekna. Di lallalon no addadan iti lugar ti niebe wenno no ngata agniebe metten dita Mountain Province. Umuna a gundaway iti pakasaritaan ti tropikal a pagilian no kasta ti mapasamak.

Kadaytoy a mapaspasamak ita, makunak nga agkabawen ti panawen. Nagbaliw a naminpinsan ti klima iti naituding panawen. Kasla agmuryot nga agmenopos a baket. Awan ti pilpilienna, no makapungtot ket makapungtot lattan. Singir siguro metten ti nakaparsuaan daytoy kadatayo ta naabuso daytoy idi kaub-ubinganna.
Post a Comment

Popular posts from this blog

Language Extinction

Hindi lang ang mga likas yaman at hayop ang nanganganib na mawawala sa mga susunod na araw kundi pati ang mga wikang ginagamit ng mga tao. Nanganganib na mawala dahil sa paubos ang kanilang lahi at ang kanilang original na ginagamit na salita ay nagbabago o naiimpluwensiyahan ng ibang wika.

May 6, 809 na lengguahe ang buong mundo at 100-150 nito ay matatagpuan sa Pilipinas. 32 nito ay mga Agta (ayta, atta, ati, ata, dumagat, ita, negrito, baluga, arta, ) na may iba-ibang klase depende kung saan sila matatagpuan o kung anong grupo sila nabibilang. 16 nito ay nakatira sa sakop ng Sierra Madre. Lahat ng ito ay nanganganib na mawala.

Sa ngayon ang Ayta-Tayabas( Matatagpuan sa Tayabas, Quezon), Agta-Dicamay (Dicamay River, Jones, Isabela) at Katabaga (Bondoc) ang pinakakritikal sa lahat dahil wala ng rekord kung nabubuhay pa sila. Ikinokonsidera na rin kasi itong patay na wika.

Susunod sa listahan ang Agta-Isarog (Bundok Isarog ng Naga) , Agta-Villa Viciosa na matatagpuan sa Abra at ngayon na…

The Undying Customs of Ibanag

Ang Pagmamano ay isa sa mga namamatay na kaugalian ng mga Filipino. Kumukupas habang dumadaan ang panahon at naging pang-seasonal na lang ito tuwing pasko kung saan ang inaanak ay humihingi ng aginaldo sa kanyang ninong/ninang at bago siya bigyan syempre nagmamano muna.

Sa mga Ibanag, ang pagmamano ay buhay na buhay pa hanggang ngayon. Ito’y paggalang nila sa mga nakakatanda tuwing darating ang isang nakakabata galing sa bakasyon o nawalay ng mahabang oras sa loob ng isang araw.

Ako bilang isang anak ng Ibanag (nanay ko), namulat ako sa mga ugaling kaistriktohan ng aking lolo. Ang pagmamano ay dapat ginagawa at ang di pagsunod nito’y kabastusan para sa kanila. Sisitahin ka o papagalitan.

Ang paghikab habang kumakain ay kinokonsiderang hindi paggalang sa mga nakaharap sa kainan at ganun din sa mga pagkaing nakasalang sa mesa. May kaukulang kaparusahan ito. Pwedeng papaluhurin ka sa munggong nakakalat sa sahig o sa asin na nakalagay sa bilao.

Ang pag-offer ng kape sa mga nangapit-bahay …

Baina ken Buneng

Ganganin nalikaw amin ni Nana Merced ti amin a suli ti balay. Di met laengen sumangpet ni Tata Carias.      Agmaysa orasen a binay-anna a nakatakkub ti pinggan iti lamisaan. Itay pay a nagsebo ti digo ti lauya a baka a nagrigrigatanna nga iniwa iti kutsilio ta awan ti natadem a buneng ti lakayna. Ti laeng lalat a baina ti nakitana a nakabitin iti ngatuen ti kasuoran.

Alikumkumenna koma ti pinggan idi maiwalin ti abbong ti ridaw a kumamang iti sala manipud iti kosina. Ni Tata Carias ti naikuadro. Awanan timek a simrek. Narusanger ti suot daytoy ta tanda ti dina panagsukat iti dua aldaw. Simmango iti lamisaan ket imparabawna ti buneng. Nakigtot ni Nana Merced idi maitupak daytoy iti rabaw ti lamisaan. Uray la naglagto ti tinidor ken kutsara. Namarkaan ti nasilap a buneng iti nagkiggang a dara.

"Mabisinkan? Innak laeng idadang diay sida." Timmalikod ti baket.

Agsubli koma ti baket a mapan mangala iti malukong idi magaw-at ti punguapunguanna. Agpukkaw koma nga agpaarayat ni Nan…