Skip to main content

Paliiw iti Pelikula nga Iliw



Numanpay diak naatendaran ti orihinal a pannakaipabuya ti ILIW (Nostalgia) a pelikula nga indirehe ni Bona Fajardo iti 11th Cinemanila Digital Lokal Competition iti Cinema 6 ti Market!Market! idi Oktubre 15 agingga 25, 2009 ket nabuyak met laeng daytoy iti Robinsons Movie World idi February 1, 2010. Maysa nga aldaw sakbay ti panagtapos ti schedulena.

Napintas ti naaramat a materiales ta ti setting ti pelikula ket sadiay Vigan ken Baguio idi 1939. Naibasar ti sarita daytoy iti pudpudno a kabibiag ti maysa a balasang a ni Fidela (Kaye Abad) a nagayat iti opisial ti Japanese Imperial Army a ni Col. Takahashi (Hiroyuki Takashima)idi panawen ti maikadua a gubat ti sangalubongan. No kasano a ti maysa a babai ket sinalbarna ti intero a suidad tapno saan a dadaelen dagiti Hapon sakbay a panawanda.

No kasano ti kinapintas ti materiales ket isu ti kasungani ti panangipakita ti direktor kadagiti eksena. Adu ti pagkapsutanna a no miraen a nalaing ken anagen ket kasla binalbalin laeng tapno makadanon iti deadline a panangipabuyada. Segun iti interbiu naala amin nga eksena iti uneg laeng ti 15 nga aldaw. Nasisiyaat laeng koman no insuratna a kas nobela ta atleast ti utek ti tao ket kayana nga iladawan ti maysa a pagteng, kayana a pagtuliden, paggunayen dagiti character babaen iti imahinasion(visual imagery) a di kasapulan ti ania man.

Saan a rason ta gapu ket Indie Film daytoy, ket limitado ti badget. Adu ti wagas tapno mapapintas ti eksena ken agbalin a kasla pudpudno a saan a kasapulan iti dakkel a kantidad. Ti eksena kadaytoy a pelikula ket panawen ti gubat, panawen ti ariangga ken aligagaw. Ngem no mabuyam diam marikna ken maimutektekan daytoy a presensia. Wen, kunada iti sinopsis ti pelikula a romansa ti temana ngem mabalinda koma met a pagtiponen daytoy a ramen tapno lallalo a maaddaan iti gagar dagiti agbuybuya. Kasla ketdi nagbuyaka iti pelikula da John Loyd Cruz ken Bea Alonzo a napnuan iti pa-tweetums.

NAGKURANGANNA:

Nakadidillaw ti panagibbet dagiti character iti Iluko, madlaw a di a nagensayo dagitoy wenno awan man laeng ti nanggiya kadakuada iti umno a panagsao ket immemorado da lattan. Sayang ta ni Gobernador Deogracias Victor Savellano ti Ilocos Sur pay met ti maysa a nangsurat/konsultant(?) ti istoria/script daytoy a proyekto a pinagtitinnulongan da Erick Castro ken ti direktor.

Inkabassitda koma dagiti pagteng ti panagsangsangit dagiti character. Atiddog unay ti sinnangitan a makitam aglalo idi pumanawen ni Takashi tapno mapan sadiay Baguio ket sumanoddan ta dumtengen dagiti Amerikano. No pagtitipunen nasurok a tallo-lima a minuto nga uraor ti ginastosda.

No ania ti adda isu lattan. Nagusarda iti background a saan koma a maikanatad. Kas kadagiti aglaklako kadagiti remebrance items wenno souvenirs a makitam kadagitoy a panawen sadiay Vigan. Idi panawen kadi ti gubat adda da kadin dagitoy? Masango ngata pay dagiti Ilokano ti aglako iti kakastoy no ti biagda ket addan iti abot. Nagbalin ketdi daytoy a pelikula tapno maipromote ti turismo.

KONTRA-KULTURA KEN KONTRA-HISTORIA

Iti laksid ti di maikanatad nga ayat da Fidela ken Takashi ket nagtipon a kas agassawa. Inaramid daytoy ti babai tapno mailisi ti pamiliana iti ulpit dagiti Hapon. No saan a gapu kenni Takashi saan a napalubosan ti ama ni Fidela manipud iti pannakaibalud. Inatap 'gamin dagiti Hapon a maysa a kakappun dagiti gerilia daytoy.

Iti panagtiponda, inpakita da iti pelikula dagiti saan a rumbeng ken kontra-kultura dagiti Hapon.

  • Ti panagserbi ti lalaki iti babai nga asawana aglallo no tiempo ti pannangan. Rumbeng a ti babai ti mangidasar, mangiprepara kadagiti makan. 
  • Saan pay a rumbeng koma nga agsangit ti lalaki iti sanguanan ti asawana uray no kasano a ladingit ti marikriknana. 
  • Ti bida a lalaki ket nagsangit iti sanguanan ti nababbaba ti ranggona. Maysa a mortal a basol daytoy para kadakuada.
Pinagparang da pay iti pelikula a kasla nasingpet dagiti Hapon idi panawen ti panangsakop da iti Filipinas. Sinakopda ti Filipinas kano tapno mapatakkias dagiti taga laud (Amerikano). Kinontra daytoy a pelikula ti historia, no ania ti situasion kadagidi a panawen, ti kinadangkok a panagpatayda kadagiti awan gawayna a Filipino, panagrames/panangidadadanes kadagiti babbai ken inosente nga ubbing. Sinakop da ti Filipinas ken dagiti kaabayda a pagilian tapno iwarasda ti imperialismo iti intero nga Asia. Kayatda nga ipakita nga isuda ti kapipigsaan.

Post a Comment

Popular posts from this blog

Language Extinction

Hindi lang ang mga likas yaman at hayop ang nanganganib na mawawala sa mga susunod na araw kundi pati ang mga wikang ginagamit ng mga tao. Nanganganib na mawala dahil sa paubos ang kanilang lahi at ang kanilang original na ginagamit na salita ay nagbabago o naiimpluwensiyahan ng ibang wika.

May 6, 809 na lengguahe ang buong mundo at 100-150 nito ay matatagpuan sa Pilipinas. 32 nito ay mga Agta (ayta, atta, ati, ata, dumagat, ita, negrito, baluga, arta, ) na may iba-ibang klase depende kung saan sila matatagpuan o kung anong grupo sila nabibilang. 16 nito ay nakatira sa sakop ng Sierra Madre. Lahat ng ito ay nanganganib na mawala.

Sa ngayon ang Ayta-Tayabas( Matatagpuan sa Tayabas, Quezon), Agta-Dicamay (Dicamay River, Jones, Isabela) at Katabaga (Bondoc) ang pinakakritikal sa lahat dahil wala ng rekord kung nabubuhay pa sila. Ikinokonsidera na rin kasi itong patay na wika.

Susunod sa listahan ang Agta-Isarog (Bundok Isarog ng Naga) , Agta-Villa Viciosa na matatagpuan sa Abra at ngayon na…

The Undying Customs of Ibanag

Ang Pagmamano ay isa sa mga namamatay na kaugalian ng mga Filipino. Kumukupas habang dumadaan ang panahon at naging pang-seasonal na lang ito tuwing pasko kung saan ang inaanak ay humihingi ng aginaldo sa kanyang ninong/ninang at bago siya bigyan syempre nagmamano muna.

Sa mga Ibanag, ang pagmamano ay buhay na buhay pa hanggang ngayon. Ito’y paggalang nila sa mga nakakatanda tuwing darating ang isang nakakabata galing sa bakasyon o nawalay ng mahabang oras sa loob ng isang araw.

Ako bilang isang anak ng Ibanag (nanay ko), namulat ako sa mga ugaling kaistriktohan ng aking lolo. Ang pagmamano ay dapat ginagawa at ang di pagsunod nito’y kabastusan para sa kanila. Sisitahin ka o papagalitan.

Ang paghikab habang kumakain ay kinokonsiderang hindi paggalang sa mga nakaharap sa kainan at ganun din sa mga pagkaing nakasalang sa mesa. May kaukulang kaparusahan ito. Pwedeng papaluhurin ka sa munggong nakakalat sa sahig o sa asin na nakalagay sa bilao.

Ang pag-offer ng kape sa mga nangapit-bahay …

Baina ken Buneng

Ganganin nalikaw amin ni Nana Merced ti amin a suli ti balay. Di met laengen sumangpet ni Tata Carias.      Agmaysa orasen a binay-anna a nakatakkub ti pinggan iti lamisaan. Itay pay a nagsebo ti digo ti lauya a baka a nagrigrigatanna nga iniwa iti kutsilio ta awan ti natadem a buneng ti lakayna. Ti laeng lalat a baina ti nakitana a nakabitin iti ngatuen ti kasuoran.

Alikumkumenna koma ti pinggan idi maiwalin ti abbong ti ridaw a kumamang iti sala manipud iti kosina. Ni Tata Carias ti naikuadro. Awanan timek a simrek. Narusanger ti suot daytoy ta tanda ti dina panagsukat iti dua aldaw. Simmango iti lamisaan ket imparabawna ti buneng. Nakigtot ni Nana Merced idi maitupak daytoy iti rabaw ti lamisaan. Uray la naglagto ti tinidor ken kutsara. Namarkaan ti nasilap a buneng iti nagkiggang a dara.

"Mabisinkan? Innak laeng idadang diay sida." Timmalikod ti baket.

Agsubli koma ti baket a mapan mangala iti malukong idi magaw-at ti punguapunguanna. Agpukkaw koma nga agpaarayat ni Nan…