Skip to main content

Kapitalista


i.
Binugtaknaka ni tatangmo,
"Agbettaken ti sara ti nuang!"
linidlidmo dagiti matam
tapno matnag ti nagkiggang a mukat
a nakaballangan iti kurimatmatmo.
Diam sinungbatan ti dakkelmo
ket indalimanekmo ti nagiddaam.
Makabulan gayamen ti napalabas sipud daydi
iyuuliyo iti entablado tapno awatem
ti agas dagiti banbannogmo.
"Kasapulan a makasapulka iti trabaho
tapno maabrot ti gasgastos kenka!"

Ni Nanagmo met ita ti simmublat a nanggelgel kenka
bayat iti isusubom iti pammigat a tinapa.
Saanen a baro daytoy a buya,
gagangay laengen ti tinapa a naiyataday
iti umas-asok nga innapuy
ket maiparabaw iti rutay-rutay a mantel
a nangabbong iti lamisaan.


ii.
Iti iruruarmo iti lipit
a kumamang iti pinakamayor ti *abot
a pagkul-uban dagiti linaksid ti siudad,
nasabatmo ni Rajnish, ti Bumbay nga agpapautang.
Diam ammo no apay a Bumbay ti awagda kadakuada
ket naggapuda met iti pagilian ti India.
Kas iti sigud agisursursor manen daytoy kadagiti balbalay
iti patintinnaganna nga apektos.
No dadduma tag-ve-viente ti umayna a singiren
kadagiti inna nga agbibingo.
Kasla da la nabuak a bunar no addan ti agsingir kadakuada,
urayka la agkatkatawa no maranaam daytoy ta
pati ni nanangmo ket makitiktikba met no kua
ta adda met ti nabulodna a kuarta
a pinangnayonna iti ginastosmo idi nagpabunarka.
Lumisika koma tapno dinaka mailasin ni Rajnish
ngem naladawen ta inasitgannaka a dagus;
"Ayan nanangmo?"
"Adda idiay balay."

Uray kaskasano makabaleska iti pananggelgelna kenka itay.
"Kasapulan a makasapulka iti trabaho
tapno maabrot ti gasgastos kenka!"

Ngem saan a dayta ti rason.
Nassianka la gamin kadaytoy nga Indiano
nga agsublisubli ngem awan ti masingirna.
Ti dakesna dagiti dadduma a nagpautangan,
timmaraydan sadiay probinsia.
Diam kayat a maipada ti nakapammay-an ni Rajnish
iti padana a Bumbay a ni Maharath a nasalaw
ti bangkayna nga agtatapaw iti baybay.


iii.
Agur-urayka iti pagluganam iti igid
ti banketa idi mapasungadam ni Carolina.
Ti umuna a nakariknaam iti pannakatikaw
iti panagpitik ti barukongmo.
Kas ita, kasla man nagsardeng ti panaggaraw ti aglawlawmo.
Sinno kadi ti di a makulpi ti tengngedna
iti langa ni Carolina a nakabestida
iti nalabbaga a natappukan
iti puraw a babassit a polka dots.
Nakapudpudaw dagiti gurongna a karantiway.
Kasaritam koma daytoy ngem nagpasugnod ti dilam.
Kasla bubon daytoy a naattianan.
Ubbingka pay laeng ket agkaklase kayon iti grade wan;
Paspasakaram idi iti asignaturam no kasta nga awanan.
Ibingayam met iti balonmo a belekoy iti recess.
Agingga a dumanonkayo iti high school ket nagbinnain kayon.
Ket dita a nariknam ti marikriknam ita a rikna
a diam met kaya nga ibaga kenkuana.
Umanay laengen ti panangtaktakawmo iti sabong ti mula ti kaarubayo
tapno ipalipitmo iti ridaw ti balayda.
Diam ammo no makadanon kenni Carolina.
Ngem agtabbaaw met ti inang daytoy no makalikudka.
Agpada ti kinapigsa ti tabbaaw ni nanangmo;
"Kasapulan a makasapulka iti trabaho
tapno maabrot ti gasgastos kenka!"

Nagngayemngem ti un-unegmo ket urayka la nagporpordios.
Diam napakadaan ti immasideg kenni Carolina.
Ket idi pasikigam a kitan iti maikaddua a gundaway,
nakakallabayen ti ima ni Angkuan iti abagana.


iv.
Uraymo la kinusilapan da Carolina ken Angkuan idi
maitupakmo ti ubetmo iti tugaw ti dyip.
Kinarawam ti bolsa ti pantalonmo
ket inyawatmo ti nakumel a pinapel a cincuenta
iti drayber a mangkitkita iti sarming ti sanguananna.
"Madamdamanton ti suklim ket umuna a biahek pay laeng!"
Kalawakaw pay laeng ti lugan a nangpanurnor ti kalsada.
"Diam liplipatan ti suklik, manong!" kinunam,
madanaganka ta amangan no malipatanna nga ited
ti nayon ti inted ni nanangmo.
Amangan no dika makadanon iti pagaplayam
a trabaho ket ungtannaka manen.
"Kasapulan a makasapulka iti trabaho
tapno maabrot ti gasgastos kenka!"

Dua a nalukmeg a babai ti nagpara.
Iti tantiam doblien ti maysa ti bagim.
Pinagtenggaandaka a linipit.
Ganganin dika maanges.
Inyawatda ti bayadda ket uray la nadusag ti bakrangmo.
"Manong kurang ti dua piso ti bayadmi." kinunada,
Nagkudkod ti ulo ti drayber.
"Manong tay suklik, asidegakon!" kinunam,
Inyawatna ti sensilio. Nagbilangka.
Kurang ti dua piso.
"Kurang ti dua piso, manong!"
"Awan ti bariakon. Singirem dagita kaabaymo."
inbugkaw ti drayber.
Kinitam dagiti dua a lumba-lumba, ket inisemandaka.

v.
Nagdisaagka nga addaan babantot ti riknam.
Nakurangan iti dua piso ti puonam.
Inukagmo ti notebook a nangilistaan kadagiti mabalin a pagaplayam.
Inunam ti opisina ti nakalamlamiis a call center a sinerrek.
Nagtayyek ti pagorasan ket naibus ti tallo
orasmo a makipinnadaringungo kadagiti naginterview kenka.
Kamaudianna rimmuarka a nalpay ti abaga, saan kano nga umanay
ti bokabularium iti ingles. Kanem met kano dagiti saom ket
jejemon kano dagiti ispelingmo. Imbag laengen ta saan a bekimon.
"TuawUA6@n K@h N@H LAng nUAm!n jejEjeje."
Basolmo kadi no isu ti ar-aramatem sadiay iskuelaam,
ken isu ti lenguaheyo iti selpon.
KAzapulAN Ah MU@k@zapUlkah !+eh tRu@v@h0w 
tApn0h muaavr0wT T1 guasg@S+0s k3NKah!
Nagpapausam laengen ti nagipasa iti kaabay a pasdek ti sinerkam itay.
Kuna tay nangasisti kenka, mangtedka kano nga umuna iti sangagasut a pisos
a pangproseso ti panagaplaymo.
Agbalawkan ta awan met ti nawadwad a kuartam.
Sika la garuden ti agsapul ti panguartaan
ngem apay a sika pay ti inda dawatan.
Gayam agensia ti naserrekmo.
Adu ti nakapila.
Adu ti mangiruar ti kuarta manipud kadagiti petaka.
Agririn ti tianmo.
Nangsapulka iti mabalin
a pangtingal iti aguriris a bagismo.
Eksakto ti food cart iti igid ti kalsada.
Siomai with 1 cup rice, agbalor ti treinta
Inaguantaam ket lineppasmo a dagus saka limmarga.
Pasa ditoy pasa dita, no addanto maisagud di ket mayat latta.

vi.
Kas manen iti sigud agsublika manen iti *abot
nga agkul-ub, ima-ima a kas iti sigud.
Nagkalangiking ti lima pisos a tedda iti balonmo itay.
Nakiaribungbongka met kadagiti makitintinnudok iti parayok.
"I wanna be a billionaire!" ti pasurot ti maipatpatugtog
iti iking ti bisikletana.
Nagkallatik ti panunotmo.
Addanto isungbatmo ken nanangmo.
"Kasapulan a makasapulka iti trabaho
tapno maabrot ti gasgastos kenka!"

Napanunotmo ni Rajnish.
Ni Carolina a kalkallabayen ni Angkuan.
Ken ti pannakalugim a kapitalista iti agmalem.



*abot - kaiskuateran a lugar



Val City | Marso 18, 2011
Ladawan:http://www.exitinteriors.co.uk/

Post a Comment

Popular posts from this blog

Language Extinction

Hindi lang ang mga likas yaman at hayop ang nanganganib na mawawala sa mga susunod na araw kundi pati ang mga wikang ginagamit ng mga tao. Nanganganib na mawala dahil sa paubos ang kanilang lahi at ang kanilang original na ginagamit na salita ay nagbabago o naiimpluwensiyahan ng ibang wika.

May 6, 809 na lengguahe ang buong mundo at 100-150 nito ay matatagpuan sa Pilipinas. 32 nito ay mga Agta (ayta, atta, ati, ata, dumagat, ita, negrito, baluga, arta, ) na may iba-ibang klase depende kung saan sila matatagpuan o kung anong grupo sila nabibilang. 16 nito ay nakatira sa sakop ng Sierra Madre. Lahat ng ito ay nanganganib na mawala.

Sa ngayon ang Ayta-Tayabas( Matatagpuan sa Tayabas, Quezon), Agta-Dicamay (Dicamay River, Jones, Isabela) at Katabaga (Bondoc) ang pinakakritikal sa lahat dahil wala ng rekord kung nabubuhay pa sila. Ikinokonsidera na rin kasi itong patay na wika.

Susunod sa listahan ang Agta-Isarog (Bundok Isarog ng Naga) , Agta-Villa Viciosa na matatagpuan sa Abra at ngayon na…

The Undying Customs of Ibanag

Ang Pagmamano ay isa sa mga namamatay na kaugalian ng mga Filipino. Kumukupas habang dumadaan ang panahon at naging pang-seasonal na lang ito tuwing pasko kung saan ang inaanak ay humihingi ng aginaldo sa kanyang ninong/ninang at bago siya bigyan syempre nagmamano muna.

Sa mga Ibanag, ang pagmamano ay buhay na buhay pa hanggang ngayon. Ito’y paggalang nila sa mga nakakatanda tuwing darating ang isang nakakabata galing sa bakasyon o nawalay ng mahabang oras sa loob ng isang araw.

Ako bilang isang anak ng Ibanag (nanay ko), namulat ako sa mga ugaling kaistriktohan ng aking lolo. Ang pagmamano ay dapat ginagawa at ang di pagsunod nito’y kabastusan para sa kanila. Sisitahin ka o papagalitan.

Ang paghikab habang kumakain ay kinokonsiderang hindi paggalang sa mga nakaharap sa kainan at ganun din sa mga pagkaing nakasalang sa mesa. May kaukulang kaparusahan ito. Pwedeng papaluhurin ka sa munggong nakakalat sa sahig o sa asin na nakalagay sa bilao.

Ang pag-offer ng kape sa mga nangapit-bahay …

Mi Ultimo Adios - Maudi a Pakada

Maudi a Pakada
(Dr. Hermogenes F. Belen’s Ilocano translation of Dr. Jose P. Rizal’s “Mi Ultimo Adios”)

Agpakadaakon ay-ayatek nga ili: ayuyang nasudi a lawag!
Gameng dagiti baybay daya: saniatami a napukaw…
Biagko siaayatak a mangidiaya: nakurapay, awanen gasat
No koma pay nasudsudi, nay-ayamuom, ken nalaslasbang
Ipaayko pay la kenka no isut’ mangted pagimbagam!

Kadagiti tay-ak paggugubatan : iti kapingetan ti laban
Impatlit’ daddumat’ biagda : awan duadua, awan alidunget!
Ti lugar awan kaimudinganna : laurel, lirio, wenno sypres :
Pagbitayan wenno dangadangan: panagtibay wenno panagranget:
Padapada no agpaay pagimbagan ti ili ken pagtaengan…!

Matayak no makitak iti tangatang ti agbukan a lawag
A mangirakurak iti agsapa: sukat rabii a nalidem!
No kasapulam ti maris: maris a pangtina iti bannawag
Ibukbukmo, ipasagepsepmo ti umiso a kanito ‘toy darak
Tapno ti sinamar iti kaippasngay a lawag palangtuem!

Inar-arapaapko idi ubingak: naganusak nga atutubo…
Inar-arapaapko idi nataenganak: ad…