Skip to main content

Shakespeare, Imbentor Wenno Agbubulod?

http://karenswhimsy.com
Imbentor wenno agbubulod? Daytoy ti nabayagen a pagdidiniskusionan dagiti linguista maipapan ken ni William Shakespeare, ti katan-okan a mannurat iti amin a panawen gapu iti panagusarna kadagiti balikas iti amin a sunursuratna a kas iti Romeo and Juliet, Julius Caesar, Macbeth, Hamlet, King Lear, Othello.

No malagiptayo pay a kaadduan kadagiti sinursurat daytoy nalatak a mannurat ket addaan dagitoy iti glosario (glossary) tapno ipalawagna ti kayat a sawen ti tunggal balikas a maawatan ti agbasbasa. Ditoy siguro a nangrugi ti panagimbentona kadagiti sao. Ngem kuna met dagiti dadduma a nangbulod laeng ni Shakespeare iti sabali a pagsasao. Kas koma iti ‘accused’ a naggapu iti Latin nga ‘acusio'.

Agsipud ta ni Shakespeare ket maysa nga Englishman. Patien met dagiti dadduma daytoy:
"English is a language born out of ancient roots, it is NOT. Hungarian is, Italian is, Greek is, Spanish is, et al. English is not, English has been borrowing, stealing, taking, absorbing and, hell, mangling words for the past 400 years (possibly less).
Ket agingga kadagitoy agbulbulod latta ti English kadagiti sao iti agduduma a pagsasao ket pasaray no dadduma ket tagikuaenna payen.

Dagitoy dagiti sao a kunkuna dagiti iskolar a pattapattaenda nga inimbento ni Shakespeare:
  1. Accused
  2. Addiction
  3. Advertising
  4. Amazement
  5. Arouse
  6. Assassination
  7. Bandit
  8. Bedroom
  9. Beached
  10. Blanket
  11. Bump
  12. Cater
  13. Champion
  14. Countless
  15. Epileptic
  16. Fixture
  17. Flawed
  18. Generous
  19. Hint
  20. Lonely
  21. Mimic
  22. Negotiate
  23. Obscene
  24. Premeditated
  25. Rant
  26. Summit
  27. Torture
  28. Varied
  29. Worthless
  30. Zany
No ni Shakespeare ket maysa a makuna nga imbentor dagiti balikas, kasano met dagiti bekimon ken jejemon ditoy Filipinas nga addaan iti kabukbukodan a sao ken spelling. Makunada kadi met nga imbentor? Maninayonto ngata met dagiti balikasda iti Oxford English Dictionary?

Post a Comment

Popular posts from this blog

Language Extinction

Hindi lang ang mga likas yaman at hayop ang nanganganib na mawawala sa mga susunod na araw kundi pati ang mga wikang ginagamit ng mga tao. Nanganganib na mawala dahil sa paubos ang kanilang lahi at ang kanilang original na ginagamit na salita ay nagbabago o naiimpluwensiyahan ng ibang wika.

May 6, 809 na lengguahe ang buong mundo at 100-150 nito ay matatagpuan sa Pilipinas. 32 nito ay mga Agta (ayta, atta, ati, ata, dumagat, ita, negrito, baluga, arta, ) na may iba-ibang klase depende kung saan sila matatagpuan o kung anong grupo sila nabibilang. 16 nito ay nakatira sa sakop ng Sierra Madre. Lahat ng ito ay nanganganib na mawala.

Sa ngayon ang Ayta-Tayabas( Matatagpuan sa Tayabas, Quezon), Agta-Dicamay (Dicamay River, Jones, Isabela) at Katabaga (Bondoc) ang pinakakritikal sa lahat dahil wala ng rekord kung nabubuhay pa sila. Ikinokonsidera na rin kasi itong patay na wika.

Susunod sa listahan ang Agta-Isarog (Bundok Isarog ng Naga) , Agta-Villa Viciosa na matatagpuan sa Abra at ngayon na…

The Undying Customs of Ibanag

Ang Pagmamano ay isa sa mga namamatay na kaugalian ng mga Filipino. Kumukupas habang dumadaan ang panahon at naging pang-seasonal na lang ito tuwing pasko kung saan ang inaanak ay humihingi ng aginaldo sa kanyang ninong/ninang at bago siya bigyan syempre nagmamano muna.

Sa mga Ibanag, ang pagmamano ay buhay na buhay pa hanggang ngayon. Ito’y paggalang nila sa mga nakakatanda tuwing darating ang isang nakakabata galing sa bakasyon o nawalay ng mahabang oras sa loob ng isang araw.

Ako bilang isang anak ng Ibanag (nanay ko), namulat ako sa mga ugaling kaistriktohan ng aking lolo. Ang pagmamano ay dapat ginagawa at ang di pagsunod nito’y kabastusan para sa kanila. Sisitahin ka o papagalitan.

Ang paghikab habang kumakain ay kinokonsiderang hindi paggalang sa mga nakaharap sa kainan at ganun din sa mga pagkaing nakasalang sa mesa. May kaukulang kaparusahan ito. Pwedeng papaluhurin ka sa munggong nakakalat sa sahig o sa asin na nakalagay sa bilao.

Ang pag-offer ng kape sa mga nangapit-bahay …

Mi Ultimo Adios - Maudi a Pakada

Maudi a Pakada
(Dr. Hermogenes F. Belen’s Ilocano translation of Dr. Jose P. Rizal’s “Mi Ultimo Adios”)

Agpakadaakon ay-ayatek nga ili: ayuyang nasudi a lawag!
Gameng dagiti baybay daya: saniatami a napukaw…
Biagko siaayatak a mangidiaya: nakurapay, awanen gasat
No koma pay nasudsudi, nay-ayamuom, ken nalaslasbang
Ipaayko pay la kenka no isut’ mangted pagimbagam!

Kadagiti tay-ak paggugubatan : iti kapingetan ti laban
Impatlit’ daddumat’ biagda : awan duadua, awan alidunget!
Ti lugar awan kaimudinganna : laurel, lirio, wenno sypres :
Pagbitayan wenno dangadangan: panagtibay wenno panagranget:
Padapada no agpaay pagimbagan ti ili ken pagtaengan…!

Matayak no makitak iti tangatang ti agbukan a lawag
A mangirakurak iti agsapa: sukat rabii a nalidem!
No kasapulam ti maris: maris a pangtina iti bannawag
Ibukbukmo, ipasagepsepmo ti umiso a kanito ‘toy darak
Tapno ti sinamar iti kaippasngay a lawag palangtuem!

Inar-arapaapko idi ubingak: naganusak nga atutubo…
Inar-arapaapko idi nataenganak: ad…