Skip to main content

Panagpatubo iti Payyak


Gagangay laeng kadagiti babassit nga agang-anges nga ipugtitda dagiti aningaasda iti pakaisab-itanda. A kalpasan a nagdayyeng ket iwalang da laeng ti bunga ti alimpatok ken darepdep ti sanengseng dagiti kumarkaramot ti daga. Bay-anda a taraknen ti gundaway ket ulilaenda dagitoy. Makaammo a pessaan ti kaasi ti nakaparsuaan a mangappupo kadakuada manipud iti alsem ken apgad, iti pudot ken lamiis ti aglawlaw.

Iti panagkuyamda a kas awanan nagan, aggiinnunada a mangisam-ol kadagiti mabalin a mangited iti naan-anay a pigsa iti inda idadaliasat. Masdo dagiti nakakapsut. Kukua ti dakdakkel ti ad-adu a grasia. Lamuten dagiti napipigsa dagiti babassit. Ingusangosda dagitoy tapno agtultuloy latta ti puli dagiti awanan payyak. Ta daytoy ti linteg ti nakaparsuaan.

Ket iti inda panagkukot kalpasan ti naunday a panagkarab-as, ti nabsog, napigpigsa ti inna panagurok. Akasen ni pannakaaliaw dagiti tian nga agkirkiraos. Ta ania ti isarangetda iti makauram a mata. Agnguy-a ti tengnged ket maunnat dagiti saka. Nawatiwat ti usok. Adda dita ti ngipen ti panagsidir. Nasipnget ti pakaikarukonan nga abot. Ket makaalino ti nakirsang a maibalkot. Girgiranna ti bagi ket magarummiadan ti aragaag a kararua.

Iti udina mangeddeng ti gundaway, agtangguyob ti nakaparsuaan. Ti nagdalan a nangtutor iti panaglupos isunto ti tubbuan ti naan-anay a payyak a pumallangatok.




October 19, 2011

Post a Comment

Popular posts from this blog

Language Extinction

Hindi lang ang mga likas yaman at hayop ang nanganganib na mawawala sa mga susunod na araw kundi pati ang mga wikang ginagamit ng mga tao. Nanganganib na mawala dahil sa paubos ang kanilang lahi at ang kanilang original na ginagamit na salita ay nagbabago o naiimpluwensiyahan ng ibang wika.

May 6, 809 na lengguahe ang buong mundo at 100-150 nito ay matatagpuan sa Pilipinas. 32 nito ay mga Agta (ayta, atta, ati, ata, dumagat, ita, negrito, baluga, arta, ) na may iba-ibang klase depende kung saan sila matatagpuan o kung anong grupo sila nabibilang. 16 nito ay nakatira sa sakop ng Sierra Madre. Lahat ng ito ay nanganganib na mawala.

Sa ngayon ang Ayta-Tayabas( Matatagpuan sa Tayabas, Quezon), Agta-Dicamay (Dicamay River, Jones, Isabela) at Katabaga (Bondoc) ang pinakakritikal sa lahat dahil wala ng rekord kung nabubuhay pa sila. Ikinokonsidera na rin kasi itong patay na wika.

Susunod sa listahan ang Agta-Isarog (Bundok Isarog ng Naga) , Agta-Villa Viciosa na matatagpuan sa Abra at ngayon na…

The Undying Customs of Ibanag

Ang Pagmamano ay isa sa mga namamatay na kaugalian ng mga Filipino. Kumukupas habang dumadaan ang panahon at naging pang-seasonal na lang ito tuwing pasko kung saan ang inaanak ay humihingi ng aginaldo sa kanyang ninong/ninang at bago siya bigyan syempre nagmamano muna.

Sa mga Ibanag, ang pagmamano ay buhay na buhay pa hanggang ngayon. Ito’y paggalang nila sa mga nakakatanda tuwing darating ang isang nakakabata galing sa bakasyon o nawalay ng mahabang oras sa loob ng isang araw.

Ako bilang isang anak ng Ibanag (nanay ko), namulat ako sa mga ugaling kaistriktohan ng aking lolo. Ang pagmamano ay dapat ginagawa at ang di pagsunod nito’y kabastusan para sa kanila. Sisitahin ka o papagalitan.

Ang paghikab habang kumakain ay kinokonsiderang hindi paggalang sa mga nakaharap sa kainan at ganun din sa mga pagkaing nakasalang sa mesa. May kaukulang kaparusahan ito. Pwedeng papaluhurin ka sa munggong nakakalat sa sahig o sa asin na nakalagay sa bilao.

Ang pag-offer ng kape sa mga nangapit-bahay …

Mi Ultimo Adios - Maudi a Pakada

Maudi a Pakada
(Dr. Hermogenes F. Belen’s Ilocano translation of Dr. Jose P. Rizal’s “Mi Ultimo Adios”)

Agpakadaakon ay-ayatek nga ili: ayuyang nasudi a lawag!
Gameng dagiti baybay daya: saniatami a napukaw…
Biagko siaayatak a mangidiaya: nakurapay, awanen gasat
No koma pay nasudsudi, nay-ayamuom, ken nalaslasbang
Ipaayko pay la kenka no isut’ mangted pagimbagam!

Kadagiti tay-ak paggugubatan : iti kapingetan ti laban
Impatlit’ daddumat’ biagda : awan duadua, awan alidunget!
Ti lugar awan kaimudinganna : laurel, lirio, wenno sypres :
Pagbitayan wenno dangadangan: panagtibay wenno panagranget:
Padapada no agpaay pagimbagan ti ili ken pagtaengan…!

Matayak no makitak iti tangatang ti agbukan a lawag
A mangirakurak iti agsapa: sukat rabii a nalidem!
No kasapulam ti maris: maris a pangtina iti bannawag
Ibukbukmo, ipasagepsepmo ti umiso a kanito ‘toy darak
Tapno ti sinamar iti kaippasngay a lawag palangtuem!

Inar-arapaapko idi ubingak: naganusak nga atutubo…
Inar-arapaapko idi nataenganak: ad…