Skip to main content

Ti Kasalisal


Iti panagpagnapagnak iti minuyongan itay bigat a mangkita iti sabong a kettelek koma tapno ipisokko iti plorera. Nabatumbalaniak iti bassit a tumatayab nga agakar-akar kadagiti agsulsulbod a sabong ti rosas. Mabalin nga agsapsapul iti mangpasangbay kenkuana tapno iyegna ti panungpalan sakbayda a maukom. Nagnaak a siinnayad tapno di matukay ti panangiyalimpatokna kadagitoy. Diak kayat a singaen iti akemna iti nakaparsuaan. Ta daytoy ti wagas ti lubong tapno agaraw a kas iti punganay.

Iti panangiwalinko ti puon ti mula tapno sip-akek ti sanga ti sabong a nangguyugoy iti matak, simmab-it ti siitna a nanggarumiad iti takiagko. Inapputko ti nasaem a kudilko a mangrugin a tumreman ti nalabbasit a likido. Iti panangiwagsakko ti dakulapko, naiparsiak ti sangkatedted a dara iti pingir ti petalo ti sabong a petpetpetak. Nakariknaak iti nasaniit iti maikadua a gundaway. Ita iti teltelko met ti narud-akan. Sumanengsengen ti uni nga umadayo. Gayam ti kinettelko isu koma ti pagdissuan ti tumatayab itay nga agpugpugiit iti sabali a pinuon. Umanay laengen a sanaplitak kadagiti matak ti likudanna. Uray no dakdakkelak, ania ti gaway ti awanan payyak kadagiti tumatayab? Iti laksid ti panakasilud , dinardarasko nga intanneb iti danum ti sabong a tinagikuak tapno agasanna toy kaunggak.

October 28, 2011
Post a Comment

Popular posts from this blog

Language Extinction

Hindi lang ang mga likas yaman at hayop ang nanganganib na mawawala sa mga susunod na araw kundi pati ang mga wikang ginagamit ng mga tao. Nanganganib na mawala dahil sa paubos ang kanilang lahi at ang kanilang original na ginagamit na salita ay nagbabago o naiimpluwensiyahan ng ibang wika.

May 6, 809 na lengguahe ang buong mundo at 100-150 nito ay matatagpuan sa Pilipinas. 32 nito ay mga Agta (ayta, atta, ati, ata, dumagat, ita, negrito, baluga, arta, ) na may iba-ibang klase depende kung saan sila matatagpuan o kung anong grupo sila nabibilang. 16 nito ay nakatira sa sakop ng Sierra Madre. Lahat ng ito ay nanganganib na mawala.

Sa ngayon ang Ayta-Tayabas( Matatagpuan sa Tayabas, Quezon), Agta-Dicamay (Dicamay River, Jones, Isabela) at Katabaga (Bondoc) ang pinakakritikal sa lahat dahil wala ng rekord kung nabubuhay pa sila. Ikinokonsidera na rin kasi itong patay na wika.

Susunod sa listahan ang Agta-Isarog (Bundok Isarog ng Naga) , Agta-Villa Viciosa na matatagpuan sa Abra at ngayon na…

The Undying Customs of Ibanag

Ang Pagmamano ay isa sa mga namamatay na kaugalian ng mga Filipino. Kumukupas habang dumadaan ang panahon at naging pang-seasonal na lang ito tuwing pasko kung saan ang inaanak ay humihingi ng aginaldo sa kanyang ninong/ninang at bago siya bigyan syempre nagmamano muna.

Sa mga Ibanag, ang pagmamano ay buhay na buhay pa hanggang ngayon. Ito’y paggalang nila sa mga nakakatanda tuwing darating ang isang nakakabata galing sa bakasyon o nawalay ng mahabang oras sa loob ng isang araw.

Ako bilang isang anak ng Ibanag (nanay ko), namulat ako sa mga ugaling kaistriktohan ng aking lolo. Ang pagmamano ay dapat ginagawa at ang di pagsunod nito’y kabastusan para sa kanila. Sisitahin ka o papagalitan.

Ang paghikab habang kumakain ay kinokonsiderang hindi paggalang sa mga nakaharap sa kainan at ganun din sa mga pagkaing nakasalang sa mesa. May kaukulang kaparusahan ito. Pwedeng papaluhurin ka sa munggong nakakalat sa sahig o sa asin na nakalagay sa bilao.

Ang pag-offer ng kape sa mga nangapit-bahay …

Baina ken Buneng

Ganganin nalikaw amin ni Nana Merced ti amin a suli ti balay. Di met laengen sumangpet ni Tata Carias.      Agmaysa orasen a binay-anna a nakatakkub ti pinggan iti lamisaan. Itay pay a nagsebo ti digo ti lauya a baka a nagrigrigatanna nga iniwa iti kutsilio ta awan ti natadem a buneng ti lakayna. Ti laeng lalat a baina ti nakitana a nakabitin iti ngatuen ti kasuoran.

Alikumkumenna koma ti pinggan idi maiwalin ti abbong ti ridaw a kumamang iti sala manipud iti kosina. Ni Tata Carias ti naikuadro. Awanan timek a simrek. Narusanger ti suot daytoy ta tanda ti dina panagsukat iti dua aldaw. Simmango iti lamisaan ket imparabawna ti buneng. Nakigtot ni Nana Merced idi maitupak daytoy iti rabaw ti lamisaan. Uray la naglagto ti tinidor ken kutsara. Namarkaan ti nasilap a buneng iti nagkiggang a dara.

"Mabisinkan? Innak laeng idadang diay sida." Timmalikod ti baket.

Agsubli koma ti baket a mapan mangala iti malukong idi magaw-at ti punguapunguanna. Agpukkaw koma nga agpaarayat ni Nan…