Skip to main content

Mama Pabulodannak Man ti Sangapulo Piso



Naulimeken ti aglawlaw idi sumangpet ti ina iti balayda. Ganganin dina maibagkat dagiti sakana nga umuneg ta kasla aglusdoy daytoyen gapu iti bannogna a naggapu manipud iti trabahona. Sa ita maipasabat kenkuana ti siam ti tawenna a buridekna a lalaki a nakaarakup iti hamba ti ridaw. Agur-uray iti isasangpetna.

"Mama, mabalin ti agdamag?" kinuna ti ubing.

"Wen,ania kadai daydiay?" insungbatna.

"Sagmamano kadi ti sueldom iti kada orasmo, Mama?"

"Ay, Apo, ania kadi dayta damdamagemon. Inka ket maturogen." panangibugtakna.

"Ngem, Mama, kayatko laeng a maammuan met."

"Limapulo Piso ti kada orasko. O, daytan, napnekan?"

"O," nagtungtung-ed ti ubing. "Mama, pabulodandak man 'garud ti sangapulo piso"

"Inka maturogen, makaungetakon, 'ne." Ngimmato ti tono ti boses ti ina.

Nagar-arudok nga immuneg ti ubing iti kuartona. Napalbaagna ti ridaw. Dina kayat ti maungtan wenno mabaut ngem napigsaannansa. Nangrugi ti panagpudpudot ti ulo ti inada sipud idi pimmanaw ti amada.

Iti biang ti ina, nasakit met ti un-uneg a dina mapagustuan ti anakna ngem amangan ta igatangnanto manen iti ay-ayam a di met ngarud nalagda. Agkaiwara laeng dagitoy iti kuartona. Saan nga agtrabtrabaho daytoy tapno maigasto iti awan kaes-eskanna a banag laeng.

Kabayatan a simsimpaen ti ina ti pagturoganna, napanunotna ta amangan no adda sabali a pangigatangan ti anakna malaksid iti pampanunotenna. Saan met ketdi daytoy nga agkaradawat ketdi iti kuarta. Napan iti kuarto ti anakna ket nagtoktok daytoy.

"Nakkong, nakaturogkan, mabalin ti sumrek?"

"Haan pay 'Ma, sumrekka lattan nakalukat dayta."

"Pakawanennak itay ta medio nangatuanka iti boses. Adtoy ti sangapulo piso." Inyawatna daytoy iti ubing.

"Thank you, Mama." Ket immarakup ti ubing kenkuana.

Inuyos ti ubing ti dua a tig-dudua pulo a pinapel iti punda ti punganna ket intiponna agraman ti sangapulo piso a binulodna.

"Adda gayam kuartam, apay a bimmulodka pay laeng kaniak?"

"Wen, a, ta saan nga umanay itay. Ita, addan Limapulo Pisok. Mabalinkon a bayadan ti maysa orasyo." Inyawatna ti kuarta iti inana.

Natnag ti lua iti mata ti ina ket inarakupna ti anakna.


(Naiyulog manipud iti Facebook)

Post a Comment

Popular posts from this blog

Language Extinction

Hindi lang ang mga likas yaman at hayop ang nanganganib na mawawala sa mga susunod na araw kundi pati ang mga wikang ginagamit ng mga tao. Nanganganib na mawala dahil sa paubos ang kanilang lahi at ang kanilang original na ginagamit na salita ay nagbabago o naiimpluwensiyahan ng ibang wika.

May 6, 809 na lengguahe ang buong mundo at 100-150 nito ay matatagpuan sa Pilipinas. 32 nito ay mga Agta (ayta, atta, ati, ata, dumagat, ita, negrito, baluga, arta, ) na may iba-ibang klase depende kung saan sila matatagpuan o kung anong grupo sila nabibilang. 16 nito ay nakatira sa sakop ng Sierra Madre. Lahat ng ito ay nanganganib na mawala.

Sa ngayon ang Ayta-Tayabas( Matatagpuan sa Tayabas, Quezon), Agta-Dicamay (Dicamay River, Jones, Isabela) at Katabaga (Bondoc) ang pinakakritikal sa lahat dahil wala ng rekord kung nabubuhay pa sila. Ikinokonsidera na rin kasi itong patay na wika.

Susunod sa listahan ang Agta-Isarog (Bundok Isarog ng Naga) , Agta-Villa Viciosa na matatagpuan sa Abra at ngayon na…

The Undying Customs of Ibanag

Ang Pagmamano ay isa sa mga namamatay na kaugalian ng mga Filipino. Kumukupas habang dumadaan ang panahon at naging pang-seasonal na lang ito tuwing pasko kung saan ang inaanak ay humihingi ng aginaldo sa kanyang ninong/ninang at bago siya bigyan syempre nagmamano muna.

Sa mga Ibanag, ang pagmamano ay buhay na buhay pa hanggang ngayon. Ito’y paggalang nila sa mga nakakatanda tuwing darating ang isang nakakabata galing sa bakasyon o nawalay ng mahabang oras sa loob ng isang araw.

Ako bilang isang anak ng Ibanag (nanay ko), namulat ako sa mga ugaling kaistriktohan ng aking lolo. Ang pagmamano ay dapat ginagawa at ang di pagsunod nito’y kabastusan para sa kanila. Sisitahin ka o papagalitan.

Ang paghikab habang kumakain ay kinokonsiderang hindi paggalang sa mga nakaharap sa kainan at ganun din sa mga pagkaing nakasalang sa mesa. May kaukulang kaparusahan ito. Pwedeng papaluhurin ka sa munggong nakakalat sa sahig o sa asin na nakalagay sa bilao.

Ang pag-offer ng kape sa mga nangapit-bahay …

Baina ken Buneng

Ganganin nalikaw amin ni Nana Merced ti amin a suli ti balay. Di met laengen sumangpet ni Tata Carias.      Agmaysa orasen a binay-anna a nakatakkub ti pinggan iti lamisaan. Itay pay a nagsebo ti digo ti lauya a baka a nagrigrigatanna nga iniwa iti kutsilio ta awan ti natadem a buneng ti lakayna. Ti laeng lalat a baina ti nakitana a nakabitin iti ngatuen ti kasuoran.

Alikumkumenna koma ti pinggan idi maiwalin ti abbong ti ridaw a kumamang iti sala manipud iti kosina. Ni Tata Carias ti naikuadro. Awanan timek a simrek. Narusanger ti suot daytoy ta tanda ti dina panagsukat iti dua aldaw. Simmango iti lamisaan ket imparabawna ti buneng. Nakigtot ni Nana Merced idi maitupak daytoy iti rabaw ti lamisaan. Uray la naglagto ti tinidor ken kutsara. Namarkaan ti nasilap a buneng iti nagkiggang a dara.

"Mabisinkan? Innak laeng idadang diay sida." Timmalikod ti baket.

Agsubli koma ti baket a mapan mangala iti malukong idi magaw-at ti punguapunguanna. Agpukkaw koma nga agpaarayat ni Nan…