Skip to main content

Dagiti Bato



Manipud iti eskaparate inruar ni Nana Merced dagiti koleksion a bato ti lakayna. Iti las-ud ti uppat a dekada a panangdennada nga agassawa agingga ita ket maburburtiaan pay laeng no ania ti pangisagratan ti lakayna kadagitoy a batbato a ganganin mangpunno iti igid ti salada. Maklaat laengen daytoy no iti kada panagawid ti lakay adda bitbitna a bato.

Iti naminsan a panagdalusna ket napukaw ti maysa kadagitoy, isu met ti gangani a nagap-apaanda. Ti pay met pinakapaborito ti lakay a naidisso iti tengnga ti naawan. Daytoy a bato ti kadakkelan, nasileng nga uray no di a dalusan ket rumimatrimat latta uray no mano a tawen ti napalabas.

Imbag ta nakita met laeng ni Nana Merced daytoy iti bolsana idi aglaba. Inyawatna daytoy iti lakayna ket uray la naagkan ti lakay daytoy a dina man laeng narikna iti mano a tawen a panagdennada. Pati panangkablaaw iti tunggal anibersario ti kasarda di inaramid ti lakay. Manipud kadaydi a pasamak dinan binibiangan dagiti bato.

Itay parbangon nagbilin ni lakayna sakbay a napan iti opisina. Pinabilangna amin dagiti bato. Maysa a minamaag kunkunana ngem tinungpalna met laeng kamaudiananna. Pinadalusanna pay daydi bato a napukaw ngem nasapulanna. Insublina daytoy idi malpas.

Rabiin idi makasangpet ni lakayna. Kas iti sigud adda manen kinaotna iti bolsana sana innayon kadagiti bato. Miningminganna dagiti bato. Bumangbangir ti iisemanna sa kimmita kenni nana Merced.

"Mano amin dagiti bato baket?"

"14,599" insungbat ti baket.

"Kayatna a saw-en daytoy inyawidko ti maika-14,600?"

Nagtung-ed ni Nana Merced.

"Itak laeng a madamag, an-annuem dagita a bato, aya?"

"Ikabilmonto iti tanemko." Sa nagkatawa ti lakay a nangangaw.

"Dika man!" Ket sinipatna ti lakay.

"Ammom kadi no apay a kada agawidak ket adda itugotko a bato?"

"Tapno adda igaburko iti tanemmo!"

Nagkatawa ti lakay a nangguyod iti ima ti baket. Inagkanna daytoy a kas daydi damo a panagkitada.

"Dagita a bato, baket, ket katukad ti tunggal aldaw a panagdennata. No mapukaw ti maysa dita kasla met napukawen ti maysa nga aldaw nga inayatka. Tunggal bato agdudumada ti kadakkel. Adda nakinis, adda met nagurdo. Adda dagiti nagbirri ken awan gennana."

"Kasta ti pinagdennata. Uray no dadduma ket awanan ta.Ti nasisita nagbinnadangta a dua iti rigat ken nam-ay."

"Kustoka, baket," Ket napanna innala ti kadakkelan a bato sana impapetpet iti baket. "Ammom kadi no nangalaak idi kadayta? Ken no apay a dayta ti naisalsalumina."

"Ammok payen, kasla ket agmauyongka nga agkarapidut."

"Innalak dayta iti igid ti simbaan kalpasan daydi kalaysata. Happy anniversary, baket!"




December 31, 2011

Post a Comment

Popular posts from this blog

Language Extinction

Hindi lang ang mga likas yaman at hayop ang nanganganib na mawawala sa mga susunod na araw kundi pati ang mga wikang ginagamit ng mga tao. Nanganganib na mawala dahil sa paubos ang kanilang lahi at ang kanilang original na ginagamit na salita ay nagbabago o naiimpluwensiyahan ng ibang wika.

May 6, 809 na lengguahe ang buong mundo at 100-150 nito ay matatagpuan sa Pilipinas. 32 nito ay mga Agta (ayta, atta, ati, ata, dumagat, ita, negrito, baluga, arta, ) na may iba-ibang klase depende kung saan sila matatagpuan o kung anong grupo sila nabibilang. 16 nito ay nakatira sa sakop ng Sierra Madre. Lahat ng ito ay nanganganib na mawala.

Sa ngayon ang Ayta-Tayabas( Matatagpuan sa Tayabas, Quezon), Agta-Dicamay (Dicamay River, Jones, Isabela) at Katabaga (Bondoc) ang pinakakritikal sa lahat dahil wala ng rekord kung nabubuhay pa sila. Ikinokonsidera na rin kasi itong patay na wika.

Susunod sa listahan ang Agta-Isarog (Bundok Isarog ng Naga) , Agta-Villa Viciosa na matatagpuan sa Abra at ngayon na…

The Undying Customs of Ibanag

Ang Pagmamano ay isa sa mga namamatay na kaugalian ng mga Filipino. Kumukupas habang dumadaan ang panahon at naging pang-seasonal na lang ito tuwing pasko kung saan ang inaanak ay humihingi ng aginaldo sa kanyang ninong/ninang at bago siya bigyan syempre nagmamano muna.

Sa mga Ibanag, ang pagmamano ay buhay na buhay pa hanggang ngayon. Ito’y paggalang nila sa mga nakakatanda tuwing darating ang isang nakakabata galing sa bakasyon o nawalay ng mahabang oras sa loob ng isang araw.

Ako bilang isang anak ng Ibanag (nanay ko), namulat ako sa mga ugaling kaistriktohan ng aking lolo. Ang pagmamano ay dapat ginagawa at ang di pagsunod nito’y kabastusan para sa kanila. Sisitahin ka o papagalitan.

Ang paghikab habang kumakain ay kinokonsiderang hindi paggalang sa mga nakaharap sa kainan at ganun din sa mga pagkaing nakasalang sa mesa. May kaukulang kaparusahan ito. Pwedeng papaluhurin ka sa munggong nakakalat sa sahig o sa asin na nakalagay sa bilao.

Ang pag-offer ng kape sa mga nangapit-bahay …

Baina ken Buneng

Ganganin nalikaw amin ni Nana Merced ti amin a suli ti balay. Di met laengen sumangpet ni Tata Carias.      Agmaysa orasen a binay-anna a nakatakkub ti pinggan iti lamisaan. Itay pay a nagsebo ti digo ti lauya a baka a nagrigrigatanna nga iniwa iti kutsilio ta awan ti natadem a buneng ti lakayna. Ti laeng lalat a baina ti nakitana a nakabitin iti ngatuen ti kasuoran.

Alikumkumenna koma ti pinggan idi maiwalin ti abbong ti ridaw a kumamang iti sala manipud iti kosina. Ni Tata Carias ti naikuadro. Awanan timek a simrek. Narusanger ti suot daytoy ta tanda ti dina panagsukat iti dua aldaw. Simmango iti lamisaan ket imparabawna ti buneng. Nakigtot ni Nana Merced idi maitupak daytoy iti rabaw ti lamisaan. Uray la naglagto ti tinidor ken kutsara. Namarkaan ti nasilap a buneng iti nagkiggang a dara.

"Mabisinkan? Innak laeng idadang diay sida." Timmalikod ti baket.

Agsubli koma ti baket a mapan mangala iti malukong idi magaw-at ti punguapunguanna. Agpukkaw koma nga agpaarayat ni Nan…