Skip to main content

Nalabbaga ti Bulong Dagiti Poinsettia



Nakatangkayagen diay init ket kuminnit ti pudotna nupay bulanen ti Disiembre. No kastoy koma ket nasalemsem koman uray iti bigbigat agingga iti tengnga't aldaw.

Rummuarakon iti gate a mapan sadiay opisina idi makitak ti kaarubami a nataengan iti bangir ti kalsada a mangsibsibog kadagiti mulana a poinsettia. Nalalangto dagitoy ngem masdaaawak ta awan ti pagilasinan a poinsettia daytoy no diam asitgan ta nakatingtingra a berde ken umamarilio.

"Naimbag a bigat, Nana Merced! Permi met ti pangbistiyo kadayta mulayo."

"Wen, barok. Napia la a pangiliwliwag iti panagmaymaysa."

Sipud gamin natay daydi lakayna idi kanikadua a tawen ket agmaymaysan daytoy a kaduana ti maysa a katulongan iti balay. Dagiti dua nga annakna ket agpadan nga adda pamiliana ket agnaedan sadiay Amerika.

"Poinsettia kadi dagita mulayo, Nana?" Pinangsiertok amangan ta nagriroak.

"Wen, barok. Masdaawak ta kuna diay naggatangak idi napalabas a bulan ket agbaliwto ti kulor dagiti bulongna no dumanon ti Disiembre ngem agpapan ita, berde met latta."

"Amangan ta nasobraanyo ti panangganaganyo isu a nalipatannan ti agbaliw."

"Haan met ti kunak. Ngem no dadduma ket ikkak, a."

"Wen gayam, Nana. Haan kadi nga agawid ti pamilia da Efren?" Kasadarak gamin ti inaudi nga anakna ken barkadak pay.

"Awan met ti pakpakaammoda, barok. Kanayonda met ket nga umawag, a."

Kimmita iti adayo ti baket. Ket nakitak a simmileng dagiti matana idi matirwan ti lawag ti init.

"Sige 'garud, Nana. Sumrekak pay sadiay trabahok."

Kadagiti napalpalabas nga aldaw diak nakita ni Nana Merced. Kuna ni baket intaray kano ti katulonganna sadiay ospital ta inatake ti asmana ket adda laeng ita iti kuartona a nakaidda.

Diak met nasirpat daytoy iti balayda ta dua lawasak met a nakonsumi iti trabahok iti panangikamkamakam ti year-end report ti kompania. Nasapaak iti bigat ket rabiinton no agawidakon.

Dua aldaw sakbay ti Paskua. Inkeddengko ti di sumreken tapno makadduak ni baket a mapan aggatang iti mailuto para iti Noche Buena. Insuotko ti jacketko ta medio nasalemsem sana iyarbi-arbis pay sagpaminsan. Kadagiti napalpalabas laeng nga aldaw a bimmaba ti temperatura ti siudad.

Naguni ti doorbell iti ruar. Nagdardarasak a napan nangkita ta amangan no dagiti ubbing makipaskua  dagidiay. Diak ninamnam a ni Efren ti mangpaypayapay kaniak a sumirsirip iti batog ti gate. Ubbana ti putotna.

"Mabalin ti sumrek?" inyisemna nga impayapay.

"Tumartaraki tayo, a!" kinunak sako inburruang ti pagserkanda.

"Loko!"

Ket immun-una simrek daytoy a nangitaray iti ubbana ta agarimukamok manen. Idi guyodek ti ridaw ti gate nakitak manen ni Nana Merced a mangtamtaming kadagiti mulana. Naka-jacket met iti nalabbasit a checkered ken nakapayabyab iti buri. Nagangganaygay ita daytoy a  manglamlamun kadagiti mulana a tinubbuan iti ruot. Naklaatak ta tumayengtengen ti kinalabbaga dagiti poinsettia.


Dec 17, 2011

Post a Comment

Popular posts from this blog

Language Extinction

Hindi lang ang mga likas yaman at hayop ang nanganganib na mawawala sa mga susunod na araw kundi pati ang mga wikang ginagamit ng mga tao. Nanganganib na mawala dahil sa paubos ang kanilang lahi at ang kanilang original na ginagamit na salita ay nagbabago o naiimpluwensiyahan ng ibang wika.

May 6, 809 na lengguahe ang buong mundo at 100-150 nito ay matatagpuan sa Pilipinas. 32 nito ay mga Agta (ayta, atta, ati, ata, dumagat, ita, negrito, baluga, arta, ) na may iba-ibang klase depende kung saan sila matatagpuan o kung anong grupo sila nabibilang. 16 nito ay nakatira sa sakop ng Sierra Madre. Lahat ng ito ay nanganganib na mawala.

Sa ngayon ang Ayta-Tayabas( Matatagpuan sa Tayabas, Quezon), Agta-Dicamay (Dicamay River, Jones, Isabela) at Katabaga (Bondoc) ang pinakakritikal sa lahat dahil wala ng rekord kung nabubuhay pa sila. Ikinokonsidera na rin kasi itong patay na wika.

Susunod sa listahan ang Agta-Isarog (Bundok Isarog ng Naga) , Agta-Villa Viciosa na matatagpuan sa Abra at ngayon na…

The Undying Customs of Ibanag

Ang Pagmamano ay isa sa mga namamatay na kaugalian ng mga Filipino. Kumukupas habang dumadaan ang panahon at naging pang-seasonal na lang ito tuwing pasko kung saan ang inaanak ay humihingi ng aginaldo sa kanyang ninong/ninang at bago siya bigyan syempre nagmamano muna.

Sa mga Ibanag, ang pagmamano ay buhay na buhay pa hanggang ngayon. Ito’y paggalang nila sa mga nakakatanda tuwing darating ang isang nakakabata galing sa bakasyon o nawalay ng mahabang oras sa loob ng isang araw.

Ako bilang isang anak ng Ibanag (nanay ko), namulat ako sa mga ugaling kaistriktohan ng aking lolo. Ang pagmamano ay dapat ginagawa at ang di pagsunod nito’y kabastusan para sa kanila. Sisitahin ka o papagalitan.

Ang paghikab habang kumakain ay kinokonsiderang hindi paggalang sa mga nakaharap sa kainan at ganun din sa mga pagkaing nakasalang sa mesa. May kaukulang kaparusahan ito. Pwedeng papaluhurin ka sa munggong nakakalat sa sahig o sa asin na nakalagay sa bilao.

Ang pag-offer ng kape sa mga nangapit-bahay …

Mi Ultimo Adios - Maudi a Pakada

Maudi a Pakada
(Dr. Hermogenes F. Belen’s Ilocano translation of Dr. Jose P. Rizal’s “Mi Ultimo Adios”)

Agpakadaakon ay-ayatek nga ili: ayuyang nasudi a lawag!
Gameng dagiti baybay daya: saniatami a napukaw…
Biagko siaayatak a mangidiaya: nakurapay, awanen gasat
No koma pay nasudsudi, nay-ayamuom, ken nalaslasbang
Ipaayko pay la kenka no isut’ mangted pagimbagam!

Kadagiti tay-ak paggugubatan : iti kapingetan ti laban
Impatlit’ daddumat’ biagda : awan duadua, awan alidunget!
Ti lugar awan kaimudinganna : laurel, lirio, wenno sypres :
Pagbitayan wenno dangadangan: panagtibay wenno panagranget:
Padapada no agpaay pagimbagan ti ili ken pagtaengan…!

Matayak no makitak iti tangatang ti agbukan a lawag
A mangirakurak iti agsapa: sukat rabii a nalidem!
No kasapulam ti maris: maris a pangtina iti bannawag
Ibukbukmo, ipasagepsepmo ti umiso a kanito ‘toy darak
Tapno ti sinamar iti kaippasngay a lawag palangtuem!

Inar-arapaapko idi ubingak: naganusak nga atutubo…
Inar-arapaapko idi nataenganak: ad…