Skip to main content

Panagbukar




tunggal bigat no di pay nakamulagat ti init, paggaayat ni bubuyog ti agampaampayag kadagiti sabong iti deraas. agallaalla daytoy kadagiti nakaukrad. maminpinsanna a pasayagan ti tunggal nakaisem a sidadaan a mangpatuloy kenkuana ket kalpasan ti pannaigup dagiti diro pumanaw daytoy nga awan aniamanna. sumurnadto manen iti sumuno a bigat.

kadagiti tartaraudi nga aldaw ti kalgaw nga isasangbayna, natukay ti imatangna iti kurisabong iti tengnga dagiti nakabukaren a sabong. malaksid a daytoy laengen ti nabatbati kadagiti kasadaranna, isu laeng ti naidumduma iti kinabussog. sinublianan ni bubuyog daytoy iti malem ngem kas iti dati, nakakeppet latta. namintallo a bigat a sinublina.

iti maikapat a bigat, inunana ti kurisabong a nagdissuan ket di a napaay. agbittaken ti nakakalupkop kadaytoy. sumirsirip ti umuna a puraw a petalo. kadagiti nalabbaga a sabong daytoy laeng ti naiwawa a puraw. inkarina a daytoy ti pangibatianna iti dagumna. kadakuada a bubuyog, kaipapanan ti pannakaidasay ti pannakaipaluk ti dagumda. pimmanaw a nabati ti isemna. saanen a nakasubli kadayta a malem ta nagbisibis ti tangatang.

pinarbangon ni bubuyog daytoy a binisita. nadam-eg ti aglawlaw ket nalamiis ti palayupoy ti angin. adayo pay laeng daytoy ngem sumabaten ti angot ti nagpaiduma nga ayamuom. agandap ti kinapuraw ti sabong gapu iti kinapammukel dagiti petalo ket artapanna ti kinalidem ti aglawlaw. iti unos ti biagna a kas bubuyog daytoy ti kalilibnosan kadagiti nasirpatnan. saanen a nagpamayang ketdi inyungapna ti ngusona ket intayana iti katengaan ti sabong. nabasa ti ngiwngiwna manipud iti napagtipon a linnaaw ken tudo a nabati iti petalo. ken inruarnan ti dagumna. inyennekna nga impalok ti dagumna ngem iti sidaawna naitiro iti natangken a banag daytoy. naladawen idi makitana ti maysa a kulibangbang a naisalat dagiti siit. uksotenna koma ti dagumna ngem nabatin iti uneg ket in-inut a matuangen iti abay ti padana nga insekto.


Dec 9, 2011

Post a Comment

Popular posts from this blog

Language Extinction

Hindi lang ang mga likas yaman at hayop ang nanganganib na mawawala sa mga susunod na araw kundi pati ang mga wikang ginagamit ng mga tao. Nanganganib na mawala dahil sa paubos ang kanilang lahi at ang kanilang original na ginagamit na salita ay nagbabago o naiimpluwensiyahan ng ibang wika.

May 6, 809 na lengguahe ang buong mundo at 100-150 nito ay matatagpuan sa Pilipinas. 32 nito ay mga Agta (ayta, atta, ati, ata, dumagat, ita, negrito, baluga, arta, ) na may iba-ibang klase depende kung saan sila matatagpuan o kung anong grupo sila nabibilang. 16 nito ay nakatira sa sakop ng Sierra Madre. Lahat ng ito ay nanganganib na mawala.

Sa ngayon ang Ayta-Tayabas( Matatagpuan sa Tayabas, Quezon), Agta-Dicamay (Dicamay River, Jones, Isabela) at Katabaga (Bondoc) ang pinakakritikal sa lahat dahil wala ng rekord kung nabubuhay pa sila. Ikinokonsidera na rin kasi itong patay na wika.

Susunod sa listahan ang Agta-Isarog (Bundok Isarog ng Naga) , Agta-Villa Viciosa na matatagpuan sa Abra at ngayon na…

The Undying Customs of Ibanag

Ang Pagmamano ay isa sa mga namamatay na kaugalian ng mga Filipino. Kumukupas habang dumadaan ang panahon at naging pang-seasonal na lang ito tuwing pasko kung saan ang inaanak ay humihingi ng aginaldo sa kanyang ninong/ninang at bago siya bigyan syempre nagmamano muna.

Sa mga Ibanag, ang pagmamano ay buhay na buhay pa hanggang ngayon. Ito’y paggalang nila sa mga nakakatanda tuwing darating ang isang nakakabata galing sa bakasyon o nawalay ng mahabang oras sa loob ng isang araw.

Ako bilang isang anak ng Ibanag (nanay ko), namulat ako sa mga ugaling kaistriktohan ng aking lolo. Ang pagmamano ay dapat ginagawa at ang di pagsunod nito’y kabastusan para sa kanila. Sisitahin ka o papagalitan.

Ang paghikab habang kumakain ay kinokonsiderang hindi paggalang sa mga nakaharap sa kainan at ganun din sa mga pagkaing nakasalang sa mesa. May kaukulang kaparusahan ito. Pwedeng papaluhurin ka sa munggong nakakalat sa sahig o sa asin na nakalagay sa bilao.

Ang pag-offer ng kape sa mga nangapit-bahay …

Baina ken Buneng

Ganganin nalikaw amin ni Nana Merced ti amin a suli ti balay. Di met laengen sumangpet ni Tata Carias.      Agmaysa orasen a binay-anna a nakatakkub ti pinggan iti lamisaan. Itay pay a nagsebo ti digo ti lauya a baka a nagrigrigatanna nga iniwa iti kutsilio ta awan ti natadem a buneng ti lakayna. Ti laeng lalat a baina ti nakitana a nakabitin iti ngatuen ti kasuoran.

Alikumkumenna koma ti pinggan idi maiwalin ti abbong ti ridaw a kumamang iti sala manipud iti kosina. Ni Tata Carias ti naikuadro. Awanan timek a simrek. Narusanger ti suot daytoy ta tanda ti dina panagsukat iti dua aldaw. Simmango iti lamisaan ket imparabawna ti buneng. Nakigtot ni Nana Merced idi maitupak daytoy iti rabaw ti lamisaan. Uray la naglagto ti tinidor ken kutsara. Namarkaan ti nasilap a buneng iti nagkiggang a dara.

"Mabisinkan? Innak laeng idadang diay sida." Timmalikod ti baket.

Agsubli koma ti baket a mapan mangala iti malukong idi magaw-at ti punguapunguanna. Agpukkaw koma nga agpaarayat ni Nan…