Dagiti Bato



Manipud iti eskaparate inruar ni Nana Merced dagiti koleksion a bato ti lakayna. Iti las-ud ti uppat a dekada a panangdennada nga agassawa agingga ita ket maburburtiaan pay laeng no ania ti pangisagratan ti lakayna kadagitoy a batbato a ganganin mangpunno iti igid ti salada. Maklaat laengen daytoy no iti kada panagawid ti lakay adda bitbitna a bato.

Iti naminsan a panagdalusna ket napukaw ti maysa kadagitoy, isu met ti gangani a nagap-apaanda. Ti pay met pinakapaborito ti lakay a naidisso iti tengnga ti naawan. Daytoy a bato ti kadakkelan, nasileng nga uray no di a dalusan ket rumimatrimat latta uray no mano a tawen ti napalabas.

Imbag ta nakita met laeng ni Nana Merced daytoy iti bolsana idi aglaba. Inyawatna daytoy iti lakayna ket uray la naagkan ti lakay daytoy a dina man laeng narikna iti mano a tawen a panagdennada. Pati panangkablaaw iti tunggal anibersario ti kasarda di inaramid ti lakay. Manipud kadaydi a pasamak dinan binibiangan dagiti bato.

Itay parbangon nagbilin ni lakayna sakbay a napan iti opisina. Pinabilangna amin dagiti bato. Maysa a minamaag kunkunana ngem tinungpalna met laeng kamaudiananna. Pinadalusanna pay daydi bato a napukaw ngem nasapulanna. Insublina daytoy idi malpas.

Rabiin idi makasangpet ni lakayna. Kas iti sigud adda manen kinaotna iti bolsana sana innayon kadagiti bato. Miningminganna dagiti bato. Bumangbangir ti iisemanna sa kimmita kenni nana Merced.

"Mano amin dagiti bato baket?"

"14,599" insungbat ti baket.

"Kayatna a saw-en daytoy inyawidko ti maika-14,600?"

Nagtung-ed ni Nana Merced.

"Itak laeng a madamag, an-annuem dagita a bato, aya?"

"Ikabilmonto iti tanemko." Sa nagkatawa ti lakay a nangangaw.

"Dika man!" Ket sinipatna ti lakay.

"Ammom kadi no apay a kada agawidak ket adda itugotko a bato?"

"Tapno adda igaburko iti tanemmo!"

Nagkatawa ti lakay a nangguyod iti ima ti baket. Inagkanna daytoy a kas daydi damo a panagkitada.

"Dagita a bato, baket, ket katukad ti tunggal aldaw a panagdennata. No mapukaw ti maysa dita kasla met napukawen ti maysa nga aldaw nga inayatka. Tunggal bato agdudumada ti kadakkel. Adda nakinis, adda met nagurdo. Adda dagiti nagbirri ken awan gennana."

"Kasta ti pinagdennata. Uray no dadduma ket awanan ta.Ti nasisita nagbinnadangta a dua iti rigat ken nam-ay."

"Kustoka, baket," Ket napanna innala ti kadakkelan a bato sana impapetpet iti baket. "Ammom kadi no nangalaak idi kadayta? Ken no apay a dayta ti naisalsalumina."

"Ammok payen, kasla ket agmauyongka nga agkarapidut."

"Innalak dayta iti igid ti simbaan kalpasan daydi kalaysata. Happy anniversary, baket!"




December 31, 2011

Maysa a Bulong


(maysa a patarus)

Maysa a bulong, ti kaudian kadagiti amin iti sanga ti maple:
a pulpuligosen ti aragaag nga angin ti *Disiembre, matnag
iti pempen ti padana, in-inut nga agsardeng, ket kumusnaw. Awan
ti nangdayaw iti pannakidangadangna iti angin,
awan ti nangsurot iti itatayokna, ita awanen ti makailasin
kenkuana ta timmiponen kadagiti bulbulong, awan ti nakaimatang
iti inaramidko. Siakto laeng.

December 29, 2011

--------

A LEAF
by Bronislaw Maj

A leaf, one of the last, parts from a maple branch:
it is spinning in the transparent air of October, falls
on a heap of others, stops, fades. No one
admired its entrancing struggle with the wind,
followed its flight, no one will distinguish it now
as it lies among other leaves, no one saw
what I did. I am
the only one.



--------

*Disiembre - nairanta a nabaliwan. Maysa daytoy a klase ti suicidal a daniw. Agsapsapulak iti mabalinko nga ipatarus idi nasapulak daytoy a daniw ni Bronislaw Maj, maysa a Polish a mannaniw. Kusto met a nagparang iti Facebook Wall-ko ti damag a naggapu iti Yahoo ti panangkettel ni Tyron Perez iti bukodna a biag.




Sarsarita - 12/29/11 (2)

Dagiti ubbing agarapaapda ti pagbalinanda inton dumakkelda. Dagiti met nataengan, arapaapenda ti kinaubingda.

jfi - 12/29/11

Sarsarita - 12/29/11 (1)

tunggal biag kasla danum, sumapul iti bukodna a pagayusan tapno agbalin a karayan.

jfi - 12/29/11

Nalabbaga ti Bulong Dagiti Poinsettia



Nakatangkayagen diay init ket kuminnit ti pudotna nupay bulanen ti Disiembre. No kastoy koma ket nasalemsem koman uray iti bigbigat agingga iti tengnga't aldaw.

Rummuarakon iti gate a mapan sadiay opisina idi makitak ti kaarubami a nataengan iti bangir ti kalsada a mangsibsibog kadagiti mulana a poinsettia. Nalalangto dagitoy ngem masdaaawak ta awan ti pagilasinan a poinsettia daytoy no diam asitgan ta nakatingtingra a berde ken umamarilio.

"Naimbag a bigat, Nana Merced! Permi met ti pangbistiyo kadayta mulayo."

"Wen, barok. Napia la a pangiliwliwag iti panagmaymaysa."

Sipud gamin natay daydi lakayna idi kanikadua a tawen ket agmaymaysan daytoy a kaduana ti maysa a katulongan iti balay. Dagiti dua nga annakna ket agpadan nga adda pamiliana ket agnaedan sadiay Amerika.

"Poinsettia kadi dagita mulayo, Nana?" Pinangsiertok amangan ta nagriroak.

"Wen, barok. Masdaawak ta kuna diay naggatangak idi napalabas a bulan ket agbaliwto ti kulor dagiti bulongna no dumanon ti Disiembre ngem agpapan ita, berde met latta."

"Amangan ta nasobraanyo ti panangganaganyo isu a nalipatannan ti agbaliw."

"Haan met ti kunak. Ngem no dadduma ket ikkak, a."

"Wen gayam, Nana. Haan kadi nga agawid ti pamilia da Efren?" Kasadarak gamin ti inaudi nga anakna ken barkadak pay.

"Awan met ti pakpakaammoda, barok. Kanayonda met ket nga umawag, a."

Kimmita iti adayo ti baket. Ket nakitak a simmileng dagiti matana idi matirwan ti lawag ti init.

"Sige 'garud, Nana. Sumrekak pay sadiay trabahok."

Kadagiti napalpalabas nga aldaw diak nakita ni Nana Merced. Kuna ni baket intaray kano ti katulonganna sadiay ospital ta inatake ti asmana ket adda laeng ita iti kuartona a nakaidda.

Diak met nasirpat daytoy iti balayda ta dua lawasak met a nakonsumi iti trabahok iti panangikamkamakam ti year-end report ti kompania. Nasapaak iti bigat ket rabiinton no agawidakon.

Dua aldaw sakbay ti Paskua. Inkeddengko ti di sumreken tapno makadduak ni baket a mapan aggatang iti mailuto para iti Noche Buena. Insuotko ti jacketko ta medio nasalemsem sana iyarbi-arbis pay sagpaminsan. Kadagiti napalpalabas laeng nga aldaw a bimmaba ti temperatura ti siudad.

Naguni ti doorbell iti ruar. Nagdardarasak a napan nangkita ta amangan no dagiti ubbing makipaskua  dagidiay. Diak ninamnam a ni Efren ti mangpaypayapay kaniak a sumirsirip iti batog ti gate. Ubbana ti putotna.

"Mabalin ti sumrek?" inyisemna nga impayapay.

"Tumartaraki tayo, a!" kinunak sako inburruang ti pagserkanda.

"Loko!"

Ket immun-una simrek daytoy a nangitaray iti ubbana ta agarimukamok manen. Idi guyodek ti ridaw ti gate nakitak manen ni Nana Merced a mangtamtaming kadagiti mulana. Naka-jacket met iti nalabbasit a checkered ken nakapayabyab iti buri. Nagangganaygay ita daytoy a  manglamlamun kadagiti mulana a tinubbuan iti ruot. Naklaatak ta tumayengtengen ti kinalabbaga dagiti poinsettia.


Dec 17, 2011

Bumbumsog



Napiduakon ti nagtomar iti Kremil-S ngem awan ketdi ti nagsamayanna. Immawagak sadiay opisina tapno ipakaammok a diak makastrek. Atapek a sumro manen ti peptikko. Idi laeng napan a tawen nga intartaraydak sadiay ospital gapu iti isu met laeng a sagubanit. Napunnuanak manen siguro iti diak pammigbigat gapu iti panagdardaras.

Nupay kasla inangin ti tiyanko, inkeddengko ti rimmuar a mapan iti talipapa tapno gumatang iti mabalin nga ipauneg. Inin-innayadko laeng ti nagna ta iti kada aksawko kasla kiborenna ti nagunegko. Apagkusto met a masabatko ti agidurduron iti kariton. Napno ti karitonna kadagiti agduduma a saba ngem ti damilig ti nakasentruan ti matak. Inasitgak tapno gumatangak. Agpapada ti kaatiddog ken kalulukmeg dagiti sapad. Bumbumsog iti kimmunig nga ukisda. Indumogko ti nagpili ngem tengtenglek ti tiyanko. Idi iyawatko ti bayadko ket kumidar a kumarintar manen ti panagsikawna.

Nagtarayak a nagsubli ngem nasabetko ti agbusbusina a traysikel. Kagiddan ti makatitileng nga uni ti umarikiak a timek ti babai iti uneg ti saydkar.

"Nagsakit ti tiyankon! Darsem, Ponso!" Imbugkawna iti drayber.

Kinitak ti uneg ti lugan idi makabatog kaniak. Maysa a babai a kasla nakatilmon iti sandia. Agil-ilus a mangap-apros ti tiyanna.

Idi kuan nagsikaw manen ti tiyanko. Diakon mateppelan. Makaammo ditan no rummuar uray ta mano laeng nga aksaw ket makadanonakon sadiay balay. Agugasakto laengen. Ket rimmuar ti nasinggit nga uni a kagiddan ti busina ken iriak ti babai. Uraynak la nabang-aran.

"Misis, mas a matayak kadayta uttotyo ngem dayta ngiwatyo!"


December 16, 2011

mi bella mujer



kanayon a birhen ti darikmat.
iti tunggal agtungpungta,
igupem ti pigsak
ket pagdaraennak.



Dec 11, 2011

Dagiti Banag a Di Maiggaman


Mabalin a ti kinalibnos ket awan
kadagiti maiggaman a banag.

Kas itay bigat a riniingnaka ni baketmo babaen iti agepna;
nagdayamudomka ta katibnok pay laeng ti panagkukotmo,
ta ti kinasalemsem ti aglawlaw
kumaradap a mangapros kadagiti kudilmo
ngem degdegannaka ti darang dagiti arakupna.

Iti panangitayam iti dakulapmo manipud iti gripo
- tapno ugasam ti tugot ti agpatnag
uray no kasano kainget ti panagdekket dagiti ramaymo,
sumari latta ti danum,
mariknam ti kinaaddana, ti panangdalusna ti rupam,
ngem kigaw, agalus-os a tumipon iti daga.

Ket iti panagtamdagmo iti tawa,
salputen ti sinamar ti ubing pay nga init,
ti rupam, nasaniit iti panagdissona
ngem biagenna ti daram ket pabukarenna ti kaunggam,
ngem uray no petpetam diamto maiggaman.

Iti iruruarmo tapno sarangtem ti isasangbay ti bigat
kas iti napalpalabas nga aldaw
gagangay a dagiti bulong ti kayo iti arubayan
dida agriri, awanan rikna,
awanan ngiwat nga agtukkiad ngem paiturayanda ti angin,
aginiinda tunggal isala ida ti di masirayan a pigsa.

Ket iti sardam, ipulang ti daya ti binulodna a
lawag iti laud ket kagiddan a tumpuar ti ariwanas
iyegda ti pigsa, ti namnama
kadagiti nakaisem a mata, kunaem bagimto ti maysa
a taklin kadagiti agkeppet pay a kirem, wen petpetam,
ngem kas iti masakbayan, saanmo a maiggaman.



Dec 11, 2011

Babato ti Sagumaymay



maregreg ti babato ti sagumaymay
iti malem nga agtutuglep ti daya
dennesenna ti agalingawsaw ti gurigor
ti mail-ila a barukong ti kapanagan
maigampur daytoy nga agtotok iti lulunan
ti kimraang a sayugan
ket sadiay agpatiayanud a kas mutia
nga igupen ni kalantangan.


Dec 10, 2011

Panagbukar




tunggal bigat no di pay nakamulagat ti init, paggaayat ni bubuyog ti agampaampayag kadagiti sabong iti deraas. agallaalla daytoy kadagiti nakaukrad. maminpinsanna a pasayagan ti tunggal nakaisem a sidadaan a mangpatuloy kenkuana ket kalpasan ti pannaigup dagiti diro pumanaw daytoy nga awan aniamanna. sumurnadto manen iti sumuno a bigat.

kadagiti tartaraudi nga aldaw ti kalgaw nga isasangbayna, natukay ti imatangna iti kurisabong iti tengnga dagiti nakabukaren a sabong. malaksid a daytoy laengen ti nabatbati kadagiti kasadaranna, isu laeng ti naidumduma iti kinabussog. sinublianan ni bubuyog daytoy iti malem ngem kas iti dati, nakakeppet latta. namintallo a bigat a sinublina.

iti maikapat a bigat, inunana ti kurisabong a nagdissuan ket di a napaay. agbittaken ti nakakalupkop kadaytoy. sumirsirip ti umuna a puraw a petalo. kadagiti nalabbaga a sabong daytoy laeng ti naiwawa a puraw. inkarina a daytoy ti pangibatianna iti dagumna. kadakuada a bubuyog, kaipapanan ti pannakaidasay ti pannakaipaluk ti dagumda. pimmanaw a nabati ti isemna. saanen a nakasubli kadayta a malem ta nagbisibis ti tangatang.

pinarbangon ni bubuyog daytoy a binisita. nadam-eg ti aglawlaw ket nalamiis ti palayupoy ti angin. adayo pay laeng daytoy ngem sumabaten ti angot ti nagpaiduma nga ayamuom. agandap ti kinapuraw ti sabong gapu iti kinapammukel dagiti petalo ket artapanna ti kinalidem ti aglawlaw. iti unos ti biagna a kas bubuyog daytoy ti kalilibnosan kadagiti nasirpatnan. saanen a nagpamayang ketdi inyungapna ti ngusona ket intayana iti katengaan ti sabong. nabasa ti ngiwngiwna manipud iti napagtipon a linnaaw ken tudo a nabati iti petalo. ken inruarnan ti dagumna. inyennekna nga impalok ti dagumna ngem iti sidaawna naitiro iti natangken a banag daytoy. naladawen idi makitana ti maysa a kulibangbang a naisalat dagiti siit. uksotenna koma ti dagumna ngem nabatin iti uneg ket in-inut a matuangen iti abay ti padana nga insekto.


Dec 9, 2011

Pasintawi



iti tengga, naipasdek ti pagarianna
sipapanakkel a mangwanwanawan dagiti matana
     "daytoy ti pagariak,
     daytoy a daga ti nakaimulian dagiti pasamak,
     ti nakaiparukpokan ti dara ken anges ti pagiliak
     iti amin a gundaway, iti rabii ken aldaw sibabantayak."
manipud iti abagatan nagdisso ti maysa a kalapati iti abagana,
ket inyegna ti nabara a wayawaya ti nakaparsuaan.


-November 30, 2011