Skip to main content

Agep ti Alutiit


Agkarasaltek ti alutiit iti puon ti lubeg a pangpaspasungadanna ni Tata Carias kada Nana Merced ken Eleonor. Itay pay nalpas pangaldaw dagitoy a pimmanaw ngem agpapan ita nga agsaknapen ti sipnget ket awanda pay. Namin-anon a timmangwa iti alad ngem kada sumirip ket mapaay santo met laeng agsubli iti pagur-urayanna.

Nagtugaw manen ket nagkuykuyakoy.

Timmakder ket simrek a napan iti ayan ni Efren a mangpatpaturog iti anakna. Sinublatna a kinantaan. Nagpakada ni Efren a mapan iti sango a balay a kaarubada. Agpakada kano kenni Jacob ta amangan a didanton agkita no pumanawda no bigat. Kimmuyog ti baketna iti ikakarubada.

Ni met Elmer, ti akintengga nga anakda kenni Nana Merced ket napan met iti kabangibang a kanto a nakiinistoria iti kumparena. Nagbati dagiti agapo iti balay.

Iti panangpatpaturog ni Tata Carias iti apokona ket kinantaanna daytoy kasta met a bumattaway ti uni ti alutiit. Idi manamnama ti lakay a nailibayen ti ubing ket rimmuar manen. Napan simmirip iti kalsada.

Ti paspasungadanna ket awan latta uray anniniwanda.

Agbwelta idin ti lakay idi makitana ti iyaagep ti alutiit iti daga. Kagiddan met ti panagbatingting ti kampana iti kapilia. Nagsaniing-i ti ubing iti uneg.

Nagtaray ni Tata Carias a napan nangarayat iti apokona.

Inubbana nga impasadag iti abagana. Nagkanta ulit sana inagkan. Ket nagsardeng ti ubing iti ibitna. Makatitileng ita ti uneg ti balay gapu iti ulimek.

Ngem apagbiit dayta ta naguni ti door bell iti gate. Rimmuar ulit ket nakitana ti agina a kasla nabannogan la unay.

"Napnapanyo nga agina ta narabian kayo? Ti kunayo ngata nalaka ti aguray?" impasungadna a dinamag. Imbes a naguni dagiti dua ngem nagkinnitada ketdi.

Immagep kenkuana ti buridekna. Ket kimmalabay met ni Nana Merced kenkuana.


1/16/12

2 comments

Popular posts from this blog

Language Extinction

Hindi lang ang mga likas yaman at hayop ang nanganganib na mawawala sa mga susunod na araw kundi pati ang mga wikang ginagamit ng mga tao. Nanganganib na mawala dahil sa paubos ang kanilang lahi at ang kanilang original na ginagamit na salita ay nagbabago o naiimpluwensiyahan ng ibang wika.

May 6, 809 na lengguahe ang buong mundo at 100-150 nito ay matatagpuan sa Pilipinas. 32 nito ay mga Agta (ayta, atta, ati, ata, dumagat, ita, negrito, baluga, arta, ) na may iba-ibang klase depende kung saan sila matatagpuan o kung anong grupo sila nabibilang. 16 nito ay nakatira sa sakop ng Sierra Madre. Lahat ng ito ay nanganganib na mawala.

Sa ngayon ang Ayta-Tayabas( Matatagpuan sa Tayabas, Quezon), Agta-Dicamay (Dicamay River, Jones, Isabela) at Katabaga (Bondoc) ang pinakakritikal sa lahat dahil wala ng rekord kung nabubuhay pa sila. Ikinokonsidera na rin kasi itong patay na wika.

Susunod sa listahan ang Agta-Isarog (Bundok Isarog ng Naga) , Agta-Villa Viciosa na matatagpuan sa Abra at ngayon na…

The Undying Customs of Ibanag

Ang Pagmamano ay isa sa mga namamatay na kaugalian ng mga Filipino. Kumukupas habang dumadaan ang panahon at naging pang-seasonal na lang ito tuwing pasko kung saan ang inaanak ay humihingi ng aginaldo sa kanyang ninong/ninang at bago siya bigyan syempre nagmamano muna.

Sa mga Ibanag, ang pagmamano ay buhay na buhay pa hanggang ngayon. Ito’y paggalang nila sa mga nakakatanda tuwing darating ang isang nakakabata galing sa bakasyon o nawalay ng mahabang oras sa loob ng isang araw.

Ako bilang isang anak ng Ibanag (nanay ko), namulat ako sa mga ugaling kaistriktohan ng aking lolo. Ang pagmamano ay dapat ginagawa at ang di pagsunod nito’y kabastusan para sa kanila. Sisitahin ka o papagalitan.

Ang paghikab habang kumakain ay kinokonsiderang hindi paggalang sa mga nakaharap sa kainan at ganun din sa mga pagkaing nakasalang sa mesa. May kaukulang kaparusahan ito. Pwedeng papaluhurin ka sa munggong nakakalat sa sahig o sa asin na nakalagay sa bilao.

Ang pag-offer ng kape sa mga nangapit-bahay …

Mi Ultimo Adios - Maudi a Pakada

Maudi a Pakada
(Dr. Hermogenes F. Belen’s Ilocano translation of Dr. Jose P. Rizal’s “Mi Ultimo Adios”)

Agpakadaakon ay-ayatek nga ili: ayuyang nasudi a lawag!
Gameng dagiti baybay daya: saniatami a napukaw…
Biagko siaayatak a mangidiaya: nakurapay, awanen gasat
No koma pay nasudsudi, nay-ayamuom, ken nalaslasbang
Ipaayko pay la kenka no isut’ mangted pagimbagam!

Kadagiti tay-ak paggugubatan : iti kapingetan ti laban
Impatlit’ daddumat’ biagda : awan duadua, awan alidunget!
Ti lugar awan kaimudinganna : laurel, lirio, wenno sypres :
Pagbitayan wenno dangadangan: panagtibay wenno panagranget:
Padapada no agpaay pagimbagan ti ili ken pagtaengan…!

Matayak no makitak iti tangatang ti agbukan a lawag
A mangirakurak iti agsapa: sukat rabii a nalidem!
No kasapulam ti maris: maris a pangtina iti bannawag
Ibukbukmo, ipasagepsepmo ti umiso a kanito ‘toy darak
Tapno ti sinamar iti kaippasngay a lawag palangtuem!

Inar-arapaapko idi ubingak: naganusak nga atutubo…
Inar-arapaapko idi nataenganak: ad…