Skip to main content

Panagballasiw




Kas iti inlanad a plano ni Eleonor, inanusanda nga agina ti nangtalantan iti highway. Nagtil-ayda iti batog ti nakamulagat nga init a makeskesset ti aglawlaw. Aggurigor ti aspaltado a kalsada. Agas-asuk a kasla mapupuoran.

Iti sirok ti ulila a kayo a lugo naginanada biit.

Nagtalakiawda.

Napno ti mulmula ti sementado nga uppat a kadapan a namagbisngay ti kalsada. Iti saan unay nga adayo, naripar ni Nana Merced ti mabalin a lumbutan a pagat-tao. Natippingan ti nagbirri a semento a kasla nadungpar ti maysa a lugan.

"Eleonor, mabalin ta ti bumallasiw sadiay." Intudo ni Nana Merced ti nakitana.

"Nakabutbuteng met ti bumallasiw, Ma. Agkullayaw ti unegko iti kapardas dagiti lugan."

"Uray siak, nakkong, ngem tiempuan ta laeng. Aginana ta pay biit."

Kasla tudo ti agos dagiti lugan. Sumanengseng dagitoy ken uray la maikayab dagiti sanga ti kayo a magam-udanda. Saan a maitured ni Eleonor a kitan ti langada nga agina a maiwalang iti tengga.

Agdudua met ti rikna ni Nana Merced. Ti pigsada ket parmekenda ti pigsa ti maysa a makina? Ti pigsana kasla katukaden ti agrakaya a lugan. No kaspangarigan makaballasiwda iti tengnga, kas karigatto latta met ti ibaballasiwda iti bangir.

Pinunnoda ti tured ti barukongda.

"Ma, intan!"

Iniggaman ni Nana Merced ti dakulap ti anakna. Naipalagip kenkuana ti ima ti maysa a maladaga nga iniggaman idi naiyanakna. Ti panagballasiwna iti panangipasngay.

"Intan!" Kasla naisiwet a kimat dagiti sakada. Iti apagkirem addadan iti tengnga. Limbutda iti usok. No ania ti inaramidda nga immuna ket kasta met laeng idi umaksawda iti bangir.

Nakangngegda iti wangwang ti maysa a sirena ken ti karibuso dagiti lugan ken tattao idi di unay nga adayo.


1/8/12



Post a Comment

Popular posts from this blog

Language Extinction

Hindi lang ang mga likas yaman at hayop ang nanganganib na mawawala sa mga susunod na araw kundi pati ang mga wikang ginagamit ng mga tao. Nanganganib na mawala dahil sa paubos ang kanilang lahi at ang kanilang original na ginagamit na salita ay nagbabago o naiimpluwensiyahan ng ibang wika.

May 6, 809 na lengguahe ang buong mundo at 100-150 nito ay matatagpuan sa Pilipinas. 32 nito ay mga Agta (ayta, atta, ati, ata, dumagat, ita, negrito, baluga, arta, ) na may iba-ibang klase depende kung saan sila matatagpuan o kung anong grupo sila nabibilang. 16 nito ay nakatira sa sakop ng Sierra Madre. Lahat ng ito ay nanganganib na mawala.

Sa ngayon ang Ayta-Tayabas( Matatagpuan sa Tayabas, Quezon), Agta-Dicamay (Dicamay River, Jones, Isabela) at Katabaga (Bondoc) ang pinakakritikal sa lahat dahil wala ng rekord kung nabubuhay pa sila. Ikinokonsidera na rin kasi itong patay na wika.

Susunod sa listahan ang Agta-Isarog (Bundok Isarog ng Naga) , Agta-Villa Viciosa na matatagpuan sa Abra at ngayon na…

The Undying Customs of Ibanag

Ang Pagmamano ay isa sa mga namamatay na kaugalian ng mga Filipino. Kumukupas habang dumadaan ang panahon at naging pang-seasonal na lang ito tuwing pasko kung saan ang inaanak ay humihingi ng aginaldo sa kanyang ninong/ninang at bago siya bigyan syempre nagmamano muna.

Sa mga Ibanag, ang pagmamano ay buhay na buhay pa hanggang ngayon. Ito’y paggalang nila sa mga nakakatanda tuwing darating ang isang nakakabata galing sa bakasyon o nawalay ng mahabang oras sa loob ng isang araw.

Ako bilang isang anak ng Ibanag (nanay ko), namulat ako sa mga ugaling kaistriktohan ng aking lolo. Ang pagmamano ay dapat ginagawa at ang di pagsunod nito’y kabastusan para sa kanila. Sisitahin ka o papagalitan.

Ang paghikab habang kumakain ay kinokonsiderang hindi paggalang sa mga nakaharap sa kainan at ganun din sa mga pagkaing nakasalang sa mesa. May kaukulang kaparusahan ito. Pwedeng papaluhurin ka sa munggong nakakalat sa sahig o sa asin na nakalagay sa bilao.

Ang pag-offer ng kape sa mga nangapit-bahay …

Baina ken Buneng

Ganganin nalikaw amin ni Nana Merced ti amin a suli ti balay. Di met laengen sumangpet ni Tata Carias.      Agmaysa orasen a binay-anna a nakatakkub ti pinggan iti lamisaan. Itay pay a nagsebo ti digo ti lauya a baka a nagrigrigatanna nga iniwa iti kutsilio ta awan ti natadem a buneng ti lakayna. Ti laeng lalat a baina ti nakitana a nakabitin iti ngatuen ti kasuoran.

Alikumkumenna koma ti pinggan idi maiwalin ti abbong ti ridaw a kumamang iti sala manipud iti kosina. Ni Tata Carias ti naikuadro. Awanan timek a simrek. Narusanger ti suot daytoy ta tanda ti dina panagsukat iti dua aldaw. Simmango iti lamisaan ket imparabawna ti buneng. Nakigtot ni Nana Merced idi maitupak daytoy iti rabaw ti lamisaan. Uray la naglagto ti tinidor ken kutsara. Namarkaan ti nasilap a buneng iti nagkiggang a dara.

"Mabisinkan? Innak laeng idadang diay sida." Timmalikod ti baket.

Agsubli koma ti baket a mapan mangala iti malukong idi magaw-at ti punguapunguanna. Agpukkaw koma nga agpaarayat ni Nan…