Skip to main content

Ti Puon ti Kulo






"Pa, naggapuanna daytoy a kulo. Nagsam-it met ti bungana." Uk-ukisan ni Elmer ti maikadua a bunga ti amarilio a prutas a ginaw-atna iti sango ti arubayan ti balay. Narnuoyan ti bunga dagitoy ket urayla agdumog dagiti sanga gapu iti dagsenda.

"Na-markoting a naggapu kadaydiay puon ti kulo met laeng sadiay likud ti balay. Imbag laengen a pakalaglagipan ta nagsardeng met a nagbungan sakbay a nagango." Nakatugaw ni Tata Carias iti beranda a mangbuybuya iti maikadua a putotna.

"Ket no nagalsem idi daydi a puon ti kulo. Gangani diak maitured a simsiman. Iturturedko koma ita ta pangikkatko iti espiritu ti arak ngem daytoy nasam-it met. Kasla ketdin kiat-kiat ti ramnanna." Nanggaw-at manen.

"Mabalin a nagbaliw siguro gapu iti panawen ket iti nanglikmot kenkuana. Wenno ti daga a nangtaraken kenkuana iti naunday a panawen. Ti daga a naalsem, naalsem met ti parruarenna a raman. Ta uray no ania a pangganaganmo no di umno ket kaskasdi a dinakanto ikkan ti nasayaat a bunga."

Timmakder ti lakay ket napan met nakiginnaw-at. Ita laeng met a mangraman iti bunga ti kulo. Gagangay gamin a pangramenda daytoy iti sinigang a sida.

"Wen gayam kaano met a mapanunotmo ti agsimpa ken iyam-ammom kadakami ti nobiam sadiay Amerika? Kasla met naimasamon ti agbaro."

Nagkatawa ti baro.

"Inton sumaruno a panagbakasionko. Isangpetkonto ti manugangyo a puraw."

"Laglagipem barok a lumakaykan. Tapno adda mangibaud kenka iti rabii ket dikan rummuar pay." Ket nakidanggay met a naki-inellek.

"Wen, Pa. Dikayo agdanag. Ammok met a limitaran ti bagik para kadagiti disturbo a banag. Ken wen, makitayonto pay ti agbalin nga apokoyo."

"Sapay koma ta kapkapnekam."

"Dakayo a dua, umaykayon ta mammigat tayo pay. Sika Elmer, dayta tianmo bigbigat a naalsem ta kankanem." Nagbukar ti kasasam-itan nga isem iti rupa ni Nana Merced.


1//30/12



Post a Comment

Popular posts from this blog

Language Extinction

Hindi lang ang mga likas yaman at hayop ang nanganganib na mawawala sa mga susunod na araw kundi pati ang mga wikang ginagamit ng mga tao. Nanganganib na mawala dahil sa paubos ang kanilang lahi at ang kanilang original na ginagamit na salita ay nagbabago o naiimpluwensiyahan ng ibang wika.

May 6, 809 na lengguahe ang buong mundo at 100-150 nito ay matatagpuan sa Pilipinas. 32 nito ay mga Agta (ayta, atta, ati, ata, dumagat, ita, negrito, baluga, arta, ) na may iba-ibang klase depende kung saan sila matatagpuan o kung anong grupo sila nabibilang. 16 nito ay nakatira sa sakop ng Sierra Madre. Lahat ng ito ay nanganganib na mawala.

Sa ngayon ang Ayta-Tayabas( Matatagpuan sa Tayabas, Quezon), Agta-Dicamay (Dicamay River, Jones, Isabela) at Katabaga (Bondoc) ang pinakakritikal sa lahat dahil wala ng rekord kung nabubuhay pa sila. Ikinokonsidera na rin kasi itong patay na wika.

Susunod sa listahan ang Agta-Isarog (Bundok Isarog ng Naga) , Agta-Villa Viciosa na matatagpuan sa Abra at ngayon na…

The Undying Customs of Ibanag

Ang Pagmamano ay isa sa mga namamatay na kaugalian ng mga Filipino. Kumukupas habang dumadaan ang panahon at naging pang-seasonal na lang ito tuwing pasko kung saan ang inaanak ay humihingi ng aginaldo sa kanyang ninong/ninang at bago siya bigyan syempre nagmamano muna.

Sa mga Ibanag, ang pagmamano ay buhay na buhay pa hanggang ngayon. Ito’y paggalang nila sa mga nakakatanda tuwing darating ang isang nakakabata galing sa bakasyon o nawalay ng mahabang oras sa loob ng isang araw.

Ako bilang isang anak ng Ibanag (nanay ko), namulat ako sa mga ugaling kaistriktohan ng aking lolo. Ang pagmamano ay dapat ginagawa at ang di pagsunod nito’y kabastusan para sa kanila. Sisitahin ka o papagalitan.

Ang paghikab habang kumakain ay kinokonsiderang hindi paggalang sa mga nakaharap sa kainan at ganun din sa mga pagkaing nakasalang sa mesa. May kaukulang kaparusahan ito. Pwedeng papaluhurin ka sa munggong nakakalat sa sahig o sa asin na nakalagay sa bilao.

Ang pag-offer ng kape sa mga nangapit-bahay …

Mi Ultimo Adios - Maudi a Pakada

Maudi a Pakada
(Dr. Hermogenes F. Belen’s Ilocano translation of Dr. Jose P. Rizal’s “Mi Ultimo Adios”)

Agpakadaakon ay-ayatek nga ili: ayuyang nasudi a lawag!
Gameng dagiti baybay daya: saniatami a napukaw…
Biagko siaayatak a mangidiaya: nakurapay, awanen gasat
No koma pay nasudsudi, nay-ayamuom, ken nalaslasbang
Ipaayko pay la kenka no isut’ mangted pagimbagam!

Kadagiti tay-ak paggugubatan : iti kapingetan ti laban
Impatlit’ daddumat’ biagda : awan duadua, awan alidunget!
Ti lugar awan kaimudinganna : laurel, lirio, wenno sypres :
Pagbitayan wenno dangadangan: panagtibay wenno panagranget:
Padapada no agpaay pagimbagan ti ili ken pagtaengan…!

Matayak no makitak iti tangatang ti agbukan a lawag
A mangirakurak iti agsapa: sukat rabii a nalidem!
No kasapulam ti maris: maris a pangtina iti bannawag
Ibukbukmo, ipasagepsepmo ti umiso a kanito ‘toy darak
Tapno ti sinamar iti kaippasngay a lawag palangtuem!

Inar-arapaapko idi ubingak: naganusak nga atutubo…
Inar-arapaapko idi nataenganak: ad…