Skip to main content

Posts

Showing posts from January, 2012

Panagsursi

Kabayatan nga aguk-ukag ni Nana Merced iti bado a mabalinna nga usaren inton rabii tapno itulodda dagiti annakda sadiay airport, nasukainanna dagiti daan a bado dagiti annakna idi babassit da pay. Inur-urnongna dagitoy iti panaglabas ti tawen. Saanna gamin nga ugali ti agipadawat kadagiti nadakkelan dagiti annakna.

Kadagiti nabuntuon iti aparador, maysa a t-shirt a puraw ti nakasentruan ti imatangna. Uray no nabayagen ket ammona latta a kukua daytoy idi ni Efren. Lumitemen ti maris ti t-shirt, saan a gapu ti kadaanna ngem ketdi iti pannakaipempenna iti uneg. Ammo ni Nana Merced naminsan laeng nga inusar ni Efren daytoy. Malipatanna kadi daydi isasangpet ni Efren a suotna daytoy? Napno ti t-shirt iti dara ken napisang ti manggas daytoy. Ti bibig ni Efren nabtak.

Kabuteng idi ni Efren nga ipudno ngem napapilitna nga ibaga ti gapuna. Nasipat kano ti kaabayna ti likudna iti aggaangawda nga agkakaeskuela. Nagangayanna naala iti dindinnurog isu a nakiginnubal. Linab-an ni Nana Merced ti t-…

Ti Puon ti Kulo

"Pa, naggapuanna daytoy a kulo. Nagsam-it met ti bungana." Uk-ukisan ni Elmer ti maikadua a bunga ti amarilio a prutas a ginaw-atna iti sango ti arubayan ti balay. Narnuoyan ti bunga dagitoy ket urayla agdumog dagiti sanga gapu iti dagsenda.

"Na-markoting a naggapu kadaydiay puon ti kulo met laeng sadiay likud ti balay. Imbag laengen a pakalaglagipan ta nagsardeng met a nagbungan sakbay a nagango." Nakatugaw ni Tata Carias iti beranda a mangbuybuya iti maikadua a putotna.

"Ket no nagalsem idi daydi a puon ti kulo. Gangani diak maitured a simsiman. Iturturedko koma ita ta pangikkatko iti espiritu ti arak ngem daytoy nasam-it met. Kasla ketdin kiat-kiat ti ramnanna." Nanggaw-at manen.

"Mabalin a nagbaliw siguro gapu iti panawen ket iti nanglikmot kenkuana. Wenno ti daga a nangtaraken kenkuana iti naunday a panawen. Ti daga a naalsem, naalsem met ti parruarenna a raman. Ta uray no ania a pangganaganmo no di umno ket kaskasdi a dinakanto ikkan ti nasay…

Nagibuyat idi Rabii

Nakitana no kasano a kesseten ti lawag ti buyon. Nagburek ti danum ken naatianan ti daga. Kimraang ket iti apagapaman nagrengat iti uray la. Nalaylay dagiti mula ket dimmapo dagitoy. Mano nga aldaw ti naglabas ket tawen ti nabilang. Ganganin mapukawan ti namnama ti daga. Ngem kalpasan ti amin, naglidem met laeng ti tangatang. Nagtipon ti anabaab ti daya ken lamiis ti laud. Nangrugi a natnag ti tudo. Ket naep-ep ti waw ti daga.

 Ammo ni Nana Merced a nalawagen iti ruar nupay iti nasipnget a kwarto ket dina maripar no kasano nga agbuelo ti init iti pudotna. Ikaykayab ti sang-aw ti electric fan ti aragaag a kortina a naipalikmot iti katre. Nalamlamiis ita ti uneg ti kuarto saan a kas iti napalpalabas nga aldaw. Naisupsupadi ita ket kinaykayatna ti nagkukot a nanguyod iti ulesna tapno abbunganna ti kudil a madalapusan ti agtaytayek nga angin. Iti teltelna, naimuntar ti sibibiag a banag. Ti bara ti anges a nangdaleb kenkuana iti agpatnag.

 Ammona a nagtagainep idi rabii. Ket mariknana ura…

Ariwanas

Saanen a nauray da Tata Carias, Nana Merced ken Eleonor dagiti kabbalayda isu nga immunadan a nangan. Insimpa ti baket ti nagsasanguanda tani Eleonor ket napanna met kinita ti kaanakanna. Ti lakay,  nagpabalkonahe tapno agpalpa. Kadawyan daytoy nga ubrana iti rabii.

"Ania manen dayta tangtangadem sika a laklakayan?" simmulpot ti baket iti likudan ni Tata Carias a nakatugaw iti butaka a naaramid manipud iti way.
"Dagiti man bitbituen ken no ania ditan a makita iti tangatang." 
Nagtangad met ti Nana Merced.
"Masdaawak ta iti daytoy a depaar ti law-ang, aduda a makitam ngem kasla adayu da ita, lakay."
"Wen, kas met kaadayo ti lubong iti init, baket. Taltalantanen ita ti daga ti dana a kaadaywan. Isu ti rason a nalamiis dagiti rabii. Ganggani amin a partena ket nagsaknap ti lamiis."
Idi kuan nagsuek ti maysa a layap iti batog ti niog.
"Ammom kadi baket a dagiti layap ket isuda dagiti anghel a natnag tapno maibaon nga agbalin a tao?"
"…

Pagtaengan

Kalpasan a nakainana ken nagtulongan da Nana Merced ken Eleonor ti nagluto. Nagsinnango dagiti agama iti sala bayat iti panagbuya iti damdamag iti telebision. Ur-urayenda da Elmer ken Efren agraman ti asawana tapno aggigiddandanto a mangan. Maysa siguro daytoy kadagiti maudi a panaglalanglangda sakbay a pumanaw manen annakda.

"Bilibak met ti lagdana daytoy a balay 'Pa, agingga ita sitatakder pay uray mano a dekadan ti naglabas." Tinangad ni Eleonor ti bobeda sana iraman a tinaliaw ti kosina.

"Wen, nalagda daytoy a balay a naipundarmi kenni Mamam. Iti laksid no manon bagyo ti limmabas ngem dina a naduprak. Dagiti kaaruba no manon a  daras a nakapagpapintasda iti balayda ngem datayo isu latta langana sipud pay idi babassit kayo." Sipapannakel ni Tata Carias a nangibaga.

"Uy, ni Papa, agparparapirip," inyangaw ni Eleonor. "Bay-anyo ta isu daytoy ti sumaruno a proyektok. Papintasentayo tapno agbaliw met ti langana. Tay mangabaruanan. Tay sumurot iti…

Agep ti Alutiit

Agkarasaltek ti alutiit iti puon ti lubeg a pangpaspasungadanna ni Tata Carias kada Nana Merced ken Eleonor. Itay pay nalpas pangaldaw dagitoy a pimmanaw ngem agpapan ita nga agsaknapen ti sipnget ket awanda pay. Namin-anon a timmangwa iti alad ngem kada sumirip ket mapaay santo met laeng agsubli iti pagur-urayanna.

Nagtugaw manen ket nagkuykuyakoy.

Timmakder ket simrek a napan iti ayan ni Efren a mangpatpaturog iti anakna. Sinublatna a kinantaan. Nagpakada ni Efren a mapan iti sango a balay a kaarubada. Agpakada kano kenni Jacob ta amangan a didanton agkita no pumanawda no bigat. Kimmuyog ti baketna iti ikakarubada.

Ni met Elmer, ti akintengga nga anakda kenni Nana Merced ket napan met iti kabangibang a kanto a nakiinistoria iti kumparena. Nagbati dagiti agapo iti balay.

Iti panangpatpaturog ni Tata Carias iti apokona ket kinantaanna daytoy kasta met a bumattaway ti uni ti alutiit. Idi manamnama ti lakay a nailibayen ti ubing ket rimmuar manen. Napan simmirip iti kalsada.

Ti paspa…

Para Kenka Luna

Para Kenka Luna,


Kailiwko iti tunggal isem nga iburaymo manipud iti daya a kas katukad ti ikukul-obko. Ta ur-urayek ti kanito a kas iti pagtugmok ti danata iti naminsan. Sadiayko laeng idi a naiparikna kenka ti bara dagiti agepko.

Nawatiwat ti agpatnag imnas. Dagiti rabii a nasalemsem lallalo laeng a degdeganda ti iliw nga in-inot a magkelkeltay iti bagik. Dagiti linnaaw, kaslada la dagum a mangrud-ak iti pusok. Nasaem ti agmaymaysa a mantaltalantan ti nalawa a disierto ket diak matukod ti kinaadalem ti law-ang nga awanka ditoy sibayko. Amin nga aglawlawko ket immasulen.

Tandaanam daytoy imnas. Uray no dita kankanayon a makadenna ti tunggal maysa. Silalagipakto latta kenka. Ibatikto ti imeng daytoy ayatko iti kada rabii tapno iburaymo kadagiti annakta. Diam koma met liplipatan a ti pigsak ket isu met ti pigsam. Ti angesmo isu ti mabiag iti ayatko.

Ket ita a sumipnget, a kas kadagiti napalpalabas pay a rabii. Agurayak a siaaanus ditoy laud a kadduak ti urok ti lubong. Ket sakbay a lu…

Panaguray

Nakalugan met laeng da Nana Merded ken Eleonor iti limmabas a dyip. Ganganin mapunnon ti lugan. Idi ganganida makadanon iti nagkurusan a kalsada, naipasabat kadakuada ti buya ti naibalagbag a natulid a container trailer. Naiwara dagiti bote ti softdrinks iti kalsada. Ar-aribungbungan dagiti rescuer ti drayber ken pahinante. Agwangwangwang ti sirena ti ambulansia.

"Ma, kitam daydiay 'ne." Simmiripda iti tawa ti dyip.

"Isu met laeng a giddato a napukaw dagiti adu a lugan itay bumallasiwta ta naurnongda ditoy."

"Buenas ta koma ngem saan, amangan ta aguray ta ti siam-siam ditoy."

Pimmudno ti atap ni Nana Merced. Nasuroken a maysa nga oras a di naggaraw dagiti lugan ngem di latta naikkat ti nakaballangan a lugan.

Adda agkarasanaltek.

Adda met nagrasaw.

Inkidem dagiti dadduma a pangkeltay da iti oras.

No itay, adda iti tuktok da ti init, ita, addan iti sango da a mangsisirap iti uneg.

Panagrikna ni Nana Merced ket kasapulanda ti maysa a pitik tapno agpuk…

Daton iti Bunton

linikmot ti nakaabungot ti bunton,
naminsiam a daras,
rinukodna dagiti baet ti dapan
sana minira ti kimmastilio a daga.
napagmaymaysa a nalamuyot,
nalamiis ken napigket a mandala
dagiti agindeg a kumarkarayam
iti balay nga isuda met laeng a nangparnuay.

nagtanamitim ti nakaabungot.
nagkararag iti pammalubos
kadagiti tagabantay.
tapno di makadalapus iti aningaas.
bari-bari,
dika agung-unget, mari!

manipud iti kalupi
nangiruar ti nakaabungot iti bote
a naglaonan ti nakaipupukan
ti espiritu a mangukom kadagiti di a katataw-an.

nagwagis ken nagwarsi.
nagminimini.
pinasgedanna ti kandila
ti tuktok ti bunton, tinugkelanna.
binay-anna a ti angin ti mangidanun
iti daton para kadagiti inaluon ti bunton.
siam a batibat,
siam a pannakaisagmak.

nagkarayam ti pudot.
ti ngiwat ti apoy a di maputpot
iti uneg, iti ruar.
ti bara a rumingbaw.

idi ta nagmawmaw dagiti arimbangaw,
nagarudok a rimmuar dagiti agkarkarayam
a nangbayabay iti reyna a tinubbuan ti payyak.
pinidutna ti nakaabungot ti dadaulo

Panagballasiw

Kas iti inlanad a plano ni Eleonor, inanusanda nga agina ti nangtalantan iti highway. Nagtil-ayda iti batog ti nakamulagat nga init a makeskesset ti aglawlaw. Aggurigor ti aspaltado a kalsada. Agas-asuk a kasla mapupuoran.

Iti sirok ti ulila a kayo a lugo naginanada biit.

Nagtalakiawda.

Napno ti mulmula ti sementado nga uppat a kadapan a namagbisngay ti kalsada. Iti saan unay nga adayo, naripar ni Nana Merced ti mabalin a lumbutan a pagat-tao. Natippingan ti nagbirri a semento a kasla nadungpar ti maysa a lugan.

"Eleonor, mabalin ta ti bumallasiw sadiay." Intudo ni Nana Merced ti nakitana.

"Nakabutbuteng met ti bumallasiw, Ma. Agkullayaw ti unegko iti kapardas dagiti lugan."

"Uray siak, nakkong, ngem tiempuan ta laeng. Aginana ta pay biit."

Kasla tudo ti agos dagiti lugan. Sumanengseng dagitoy ken uray la maikayab dagiti sanga ti kayo a magam-udanda. Saan a maitured ni Eleonor a kitan ti langada nga agina a maiwalang iti tengga.

Agdudua met ti rikna ni…

Kursada

Agsasanggala ti lugan a makita da Nana Merced ken Eleonor. Addada iti nagtugmukan ti kalsada. Agdardaras amin dagiti lumabas. Napno dagiti lugan kadagiti pasahero.

Iti malikudanda, adda sadiay ti naperdian a dyip itay nga agsikku koma iti kannigid. Ket iti ayanda ita, amin dagiti lumabas ket agpakannawan.

Nagpayapay da iti taxi ngem manon ti limmabas dida ida inkankano ta maiparit ti agilugan iti nagtakderanda.

Awan sintimekda nga agina.

Magnada kadi tapno mangsapul iti mabalinda a pagballasiwan wenno agpinnabasolda ta dida naglugan itay ti taxi?

Nagkinnitada.

Timmaliawda.

Iti kannigid.

Iti kannawan.

 Iti likudan.

Dida makapagdesision.

Narigat ti agdesision no addaka iti nagkurusan ti dalan!

Angingga a binurak ni Eleonor ti nagbaetanda.

"Ma, anusanta ti magna sadiay kannawan. Kasungani dayta a kalsada a papananta. Iti adayo bassit adda pagurayan ti lugan dita ket sadiay sumaruno a kanto, dumsaagta ket bumallasiwta!"

"Sige, nakkong. Siak met ita ti matikaw!"

Kimpet…

Pilid

Kasla ilallallay ti lugan ti marikrikna ni Nana Merced. Agdudungsa daytoy kabayatan a taltalantalen ti lugan ti kalsada nga agturong iti lugarda. Iti tunggal panagtulid ti pilid iti kalsada ket katukad ti iyaakar ti luganda. A tunggal iyaakar katukad met ti baro a buya a mabatogan.

Kada pilid, ti akingato sumukat iti akinbaba. Awan patinggana a panagpuligos. Awan ti pannakabannog basta adda dumsaag ken adda lumugan iyegna ti papanan.

"Papa, amin kadi a nagtimbukel ngumato ken bumaba?" inkissiim ti kaabay ni Nana Merded a lalaki nga ubing iti amana.

"Wen, a! Ti panagtulid ket maysa a panagbaliw iti puesto ti maysa a banag. Kaasi ti akinbaba ta kukuana amin a dagsen ti akingato."

"Kasla maysa a roleta, 'Pa?"

"Nakaammuam iti dayta? Maysa dayta a klase ti pannakigasanggasat."

"Idi gimmatangak iti agipaspasiar iti ice pop. Pinatulidna daydiay nagtimbukel ket kunana roleta. Pinatayanak. Ti kano pisok agbalin a lima no mapuntaak ti jackpot.&q…

Panagdaliasat

Idi malpas nga agmerienda da Nana Merced ket nagawisen ni Eleonor nga agawidan. Napagnumuanda nga agluganda iti dyip ta kayat met ti anakna a mapadasan manen ti makilinnitlit. Nanamenna kano dagiti naud-udi nga orasna iti siudad a di agdardaras. Ngem nairidep met laeng ni Eleonor idi agangay. Tinenggel ni Nana Merced ti ulo ti anakna a maggunggugunggon iti kada panagsardeng ti lugan. Intayana ti abagana a nagsadagan ti anakna.

Matuturan ti baket ta kada adda dumsaag, adda met ilugan ti drayber. Isu daytoy ti mangpabayag ti panagdaliasat kunkunana. Ngem ninamnamna lattan ti oras, ita ta kaduana pay laeng ti anakna.

Bumangbangir ti isemna ta malagipna idi babassit pay laeng dagiti annakda kenni Tata Carias. Ta no agpasiarda a sangapamilia idi ket ubbaenda dagitoy tapno makainut iti pagbayad iti dyip. Idi, madi kayat ni Eleonor ti agpasaklot ta malipit kano.

"Nagbayagen ti biahe! Adayo tayo pay, 'Ma?" sangkadamag ni Eleonor idi.

Ngem ita ta dakkelen, uray no maipiten ti a…

Halo-Halo

Nakamisuot ni Eleonor a napasungadan ni Nana Merced iti nagtugawanna a bangko. Sumro manen ti ugalina kunkuna ti baket. Kanayon a dillawen ti anakna ti kasangona aglalo no isu ti immuna a nagsupladaan dagiti dadduma.

"Nakipinnapilitak pay iti kahera ta gangani dina aminen a kukuada daydiay agas nga isukatko uray no adda resibok. Nagangayanna kinasaritak pay ti managerna tapno ibagak ti kasasaadko. Pinaalak pay ti karton ti agas a nangalaanda tapno mapaneknekan nga isuda ti ayan ti biddut. Di isuda ti nagpadispensa idi nakitada. Libre pay ketdin daytoy intedda kaniak a kasukatna." Nakakuretret ti muging ni Eleonor.

"Kustonan dayta. Kitam ket sika ti kitkitan dagiti tao." Indillaw ti baket sana pinatugaw ti anakna.

"Lallalo ketdi a simmakit ti ulok. Mabalin met a maala iti maminsan laeng a saritaan, paatiddogenda pay laeng."

"Nakkong, saan amin a tao ket naiyanak nga agpapada iti kapanunotanna. Ta isu ngarud ti pakakitaan iti kinatao ti maysa a pinar…

Agas

"Ma, dumaw-as tay man pay sadiay drugstore sakbay a mangan tayo dita foodcourt. Medio simmakit daytoy ulok." Ket tinapaya ni Eleonor ti ulona.

"Dayta siguro puyat tayo idi rabii 'nakkong. Agtugawka laengen ditoy ta siak ti mapan gumatang." Imprisintar ni Nana Merced iti anakna.

Nagdardaras ti baket a napan iti ground floor ti mall, iti masungad ti supermarket adda sadiay ti botika. Parbangonen itay nalpasda a nagsasango a nangan ken nagsasarita. Kasla di maputpot dagiti estoria maipapan ti kinaubing dagitoy. Linagipda dagiti nagpasaranda a rigrigat ken no kasanoda a linabanan dagitoy agingga a naparmekda ti pannubok.

Idi makagatang ni Nana Merced ti agas ti sakit ti ulo ket nagdardaras met laeng daytoy a nagsubli iti ayan ni Eleonor. Kinita ti anakna ti agas ket natakuatanna a nagpason daytoy iti naituding a pannakailakona koma.

"Ma, expired dagitoy agasen, ne!" Ket impakitana ti petsa a nailanad.

"Diakon nabasa pay ta permi ti danagko. Agurayka…

Sarsarita - 01/03/12

Amin tayo ken sibabalud iti bukod tayo a bagi. Ti laeng ipupusay ti wagas tapno makaruk-at ket makita dagiti banag a di masalput ti mata ken panunot.

-jfi 01/03/12

Andador

Kalpasan a nabayadan ni Eleonor ti sapatos a napili. Ginuyod met ni Nana Merced daytoy iti sektion a para kadagiti ubbing. Napanunot ti baket nga igatangan ti apokona kenni Efren iti teether tapno di la ania ti maisubsubona a mulmulan. Agpangipenen daytoy ket pati ti ramay ti amana ket pagngarietanna no kua.

Agpilpilida idi madungpar ni Eleonor ti maysa nga ubing a nakasuot kenkuana ti andador. Agarup siguro a sangapulo a bulan daytoy. Gangani daytoy a natuang. Imbag ta nasarapa ni Eleonor daytoy ket ginuyodna sakbay a matulid. Umlek koman daytoy iti pannakakellaatna.

"Hello cutie, ayan ti nagannakmo?" Inaprosanna ti rupa ti ubing. Ket naggarigik daytoy.

"Mam-ma! Mam-ma!"

Agdardaras nga umasideg ti maysa a babai.

"Sori, miss! Inpaipadasko kenkuana dayta nga andador ngem inwadagna ti imak ket nagtarayen." Inubbanan ti babai ti anakna. Ngem agalus-os ta kayatna ti agsubli iti andador. Inpatakder ti mamana iti igid ti andador ngem gangani manen natulid.

&qu…

Ti Sapatos

Kompleto dagiti aldaw da Nana Merced ken Tata Carias ta simmangpet dagiti tallo nga annakna a naggapu't Amerika. Nagbakasion dagitoy tapno iselebrarda ti Paskua ken Baro a Tawen ditoy Pilipinas. Tunggal maikadua a tawen nga agtutulagda nga agawid tapno makadennada ida.

Kalpasan a nakainnaw ti baket iti naaramat a naglutuanna iti nagsasanguanda idi rabii para iti media noche ket inawis ni Eleonor, ti buridekda nga anak a babai a mapanda iti mall. Aggatang kano iti itugotna nga agsubli iti Amerika ta nalaklaka dagiti magatang ditoy.

Nagtarusanda ti napan nagpili iti sapatos. Nagbidingbiding met ni Nana Merced ta amangan no makakita iti mayat a para iti anakna. Pinilina ti nalabbaga nga addaan iti natayag a takongna. Bagay la unay kunkunana ta immala kenkuana ti tayag. Idi masiguradona, pinayapayanna ti anakna. Immasideg met daytoy ngem bitbit ni Eleonor ti napilina.

"Kitam daytoy nakkong. Nagpintas 'ne. Alamon sayang."

"Napintas nga agpayso 'nang." Bina…