Panagsursi





Kabayatan nga aguk-ukag ni Nana Merced iti bado a mabalinna nga usaren inton rabii tapno itulodda dagiti annakda sadiay airport, nasukainanna dagiti daan a bado dagiti annakna idi babassit da pay. Inur-urnongna dagitoy iti panaglabas ti tawen. Saanna gamin nga ugali ti agipadawat kadagiti nadakkelan dagiti annakna.

Kadagiti nabuntuon iti aparador, maysa a t-shirt a puraw ti nakasentruan ti imatangna. Uray no nabayagen ket ammona latta a kukua daytoy idi ni Efren. Lumitemen ti maris ti t-shirt, saan a gapu ti kadaanna ngem ketdi iti pannakaipempenna iti uneg. Ammo ni Nana Merced naminsan laeng nga inusar ni Efren daytoy. Malipatanna kadi daydi isasangpet ni Efren a suotna daytoy? Napno ti t-shirt iti dara ken napisang ti manggas daytoy. Ti bibig ni Efren nabtak.

Kabuteng idi ni Efren nga ipudno ngem napapilitna nga ibaga ti gapuna. Nasipat kano ti kaabayna ti likudna iti aggaangawda nga agkakaeskuela. Nagangayanna naala iti dindinnurog isu a nakiginnubal. Linab-an ni Nana Merced ti t-shirt ket sinursina daytoy ngem saanen a nagsubli pay ti langana. Adda latta ti nagdaitan ken ti mansa a nabati.

Innalana ti t-shirt ket napan iti ayan ni Efren a mangpakpakan iti putotna iti namasa a nalingta a karabasa.

"Efren, malagipmo pay daytoy a bado?" Imbidingna iti sanguanan ti anakna.

"Kukuak kadi dayta, 'Ma?"

"Wen met ket."

"Diakon malagip pay," nagkatawa daytoy a nangsubo iti anankna. Ngem iti un-unegna malagipna pay. Dayta ti kaudian a panakaungetna iti inana.

"Kunak no malagipmo pay," timmalikud ti baket. "Pudno a sinursin ti panawen. A kas iti pannakaipinna iti aparador, agtalinaedto latta sadiay. "


1/31/12


Ti Puon ti Kulo






"Pa, naggapuanna daytoy a kulo. Nagsam-it met ti bungana." Uk-ukisan ni Elmer ti maikadua a bunga ti amarilio a prutas a ginaw-atna iti sango ti arubayan ti balay. Narnuoyan ti bunga dagitoy ket urayla agdumog dagiti sanga gapu iti dagsenda.

"Na-markoting a naggapu kadaydiay puon ti kulo met laeng sadiay likud ti balay. Imbag laengen a pakalaglagipan ta nagsardeng met a nagbungan sakbay a nagango." Nakatugaw ni Tata Carias iti beranda a mangbuybuya iti maikadua a putotna.

"Ket no nagalsem idi daydi a puon ti kulo. Gangani diak maitured a simsiman. Iturturedko koma ita ta pangikkatko iti espiritu ti arak ngem daytoy nasam-it met. Kasla ketdin kiat-kiat ti ramnanna." Nanggaw-at manen.

"Mabalin a nagbaliw siguro gapu iti panawen ket iti nanglikmot kenkuana. Wenno ti daga a nangtaraken kenkuana iti naunday a panawen. Ti daga a naalsem, naalsem met ti parruarenna a raman. Ta uray no ania a pangganaganmo no di umno ket kaskasdi a dinakanto ikkan ti nasayaat a bunga."

Timmakder ti lakay ket napan met nakiginnaw-at. Ita laeng met a mangraman iti bunga ti kulo. Gagangay gamin a pangramenda daytoy iti sinigang a sida.

"Wen gayam kaano met a mapanunotmo ti agsimpa ken iyam-ammom kadakami ti nobiam sadiay Amerika? Kasla met naimasamon ti agbaro."

Nagkatawa ti baro.

"Inton sumaruno a panagbakasionko. Isangpetkonto ti manugangyo a puraw."

"Laglagipem barok a lumakaykan. Tapno adda mangibaud kenka iti rabii ket dikan rummuar pay." Ket nakidanggay met a naki-inellek.

"Wen, Pa. Dikayo agdanag. Ammok met a limitaran ti bagik para kadagiti disturbo a banag. Ken wen, makitayonto pay ti agbalin nga apokoyo."

"Sapay koma ta kapkapnekam."

"Dakayo a dua, umaykayon ta mammigat tayo pay. Sika Elmer, dayta tianmo bigbigat a naalsem ta kankanem." Nagbukar ti kasasam-itan nga isem iti rupa ni Nana Merced.


1//30/12



Nagibuyat idi Rabii


Nakitana no kasano a kesseten ti lawag ti buyon. Nagburek ti danum ken naatianan ti daga. Kimraang ket iti apagapaman nagrengat iti uray la. Nalaylay dagiti mula ket dimmapo dagitoy. Mano nga aldaw ti naglabas ket tawen ti nabilang. Ganganin mapukawan ti namnama ti daga. Ngem kalpasan ti amin, naglidem met laeng ti tangatang. Nagtipon ti anabaab ti daya ken lamiis ti laud. Nangrugi a natnag ti tudo. Ket naep-ep ti waw ti daga.

 Ammo ni Nana Merced a nalawagen iti ruar nupay iti nasipnget a kwarto ket dina maripar no kasano nga agbuelo ti init iti pudotna. Ikaykayab ti sang-aw ti electric fan ti aragaag a kortina a naipalikmot iti katre. Nalamlamiis ita ti uneg ti kuarto saan a kas iti napalpalabas nga aldaw. Naisupsupadi ita ket kinaykayatna ti nagkukot a nanguyod iti ulesna tapno abbunganna ti kudil a madalapusan ti agtaytayek nga angin. Iti teltelna, naimuntar ti sibibiag a banag. Ti bara ti anges a nangdaleb kenkuana iti agpatnag.

 Ammona a nagtagainep idi rabii. Ket mariknana uray no dina makita ti aglawlaw ita. Nabang-aran dagiti mula ken sabong.


 1/25/12

Ariwanas



Saanen a nauray da Tata Carias, Nana Merced ken Eleonor dagiti kabbalayda isu nga immunadan a nangan. Insimpa ti baket ti nagsasanguanda tani Eleonor ket napanna met kinita ti kaanakanna. Ti lakay,  nagpabalkonahe tapno agpalpa. Kadawyan daytoy nga ubrana iti rabii.

"Ania manen dayta tangtangadem sika a laklakayan?" simmulpot ti baket iti likudan ni Tata Carias a nakatugaw iti butaka a naaramid manipud iti way.

"Dagiti man bitbituen ken no ania ditan a makita iti tangatang." 

Nagtangad met ti Nana Merced.

"Masdaawak ta iti daytoy a depaar ti law-ang, aduda a makitam ngem kasla adayu da ita, lakay."

"Wen, kas met kaadayo ti lubong iti init, baket. Taltalantanen ita ti daga ti dana a kaadaywan. Isu ti rason a nalamiis dagiti rabii. Ganggani amin a partena ket nagsaknap ti lamiis."

Idi kuan nagsuek ti maysa a layap iti batog ti niog.

"Ammom kadi baket a dagiti layap ket isuda dagiti anghel a natnag tapno maibaon nga agbalin a tao?"

"Uhu, nangal-alaam kadayta a pilosopiam a laklakayan?"

"Amman, a kalpasan ti mision da ditoy daga ket agsublidanto met laeng iti law-ang a tumipon iti ariwanas. Kaskadata, ania ti panagkunam iti bagim, bumatoka, aya?"

"Adda met ketdi ti puntom. Ngem no siak to ti maysa a bituen, kayatko agkaabaytanto."

"Ta apay manen?"

"Ta no matnagakto, guyodenkanto ta duatanto nga agsuek."



1/19/12

Pagtaengan


Kalpasan a nakainana ken nagtulongan da Nana Merced ken Eleonor ti nagluto. Nagsinnango dagiti agama iti sala bayat iti panagbuya iti damdamag iti telebision. Ur-urayenda da Elmer ken Efren agraman ti asawana tapno aggigiddandanto a mangan. Maysa siguro daytoy kadagiti maudi a panaglalanglangda sakbay a pumanaw manen annakda.

"Bilibak met ti lagdana daytoy a balay 'Pa, agingga ita sitatakder pay uray mano a dekadan ti naglabas." Tinangad ni Eleonor ti bobeda sana iraman a tinaliaw ti kosina.

"Wen, nalagda daytoy a balay a naipundarmi kenni Mamam. Iti laksid no manon bagyo ti limmabas ngem dina a naduprak. Dagiti kaaruba no manon a  daras a nakapagpapintasda iti balayda ngem datayo isu latta langana sipud pay idi babassit kayo." Sipapannakel ni Tata Carias a nangibaga.

"Uy, ni Papa, agparparapirip," inyangaw ni Eleonor. "Bay-anyo ta isu daytoy ti sumaruno a proyektok. Papintasentayo tapno agbaliw met ti langana. Tay mangabaruanan. Tay sumurot iti agdama nga estilo dagiti babbalay ditoy."

"Saanen 'nakkong. Mapanawanminto met laeng kenni Mamam. Mano la a tawenen ti bilangen ket ipulangminto metten ti angesmi."

"Diyo kadi kayat a no agawid kami iti las-ud ti kaaddayo pay ket napintas ti madanganmi a balay?"

"Amman, a. Ngem nasayaat lattan a kastoy. Ditoy kayo a naiyanak, ditoy kayo a nakasursuro iti amin a banag sipud kaubbingyo. Ket dimi kayat a mabaliwan ti langa ti balay. Wen, napipintas dagiti kaarruba tayo a babballay ngem damagem no ayan ti akinkukua. Saan a dita da nga agnaed. Nagdaeg a balay ngem kawaw met ti linaonna."

"Adda kaniayo, ngarud, 'Pa. Ngem no agbaliwto ti pangngeddengyo ket ibagayonto latta."

"Ne, ania dayta pagsarsaritaanyo?" Timek ni Nana Merced a sumungad. Napanna biit kinita ti apokona iti siled.

"Ni Papa ngamin  'Ma, dina kayat a pabarruanen daytoy balay."

"Hmm, saanen, umanayen daytoy kadakami. Ti nasisita kadakami ket adda paglinonganmi."

"Ammom ti sikretona no apay a nalagda daytoy a balay?" Ni Tata Carias

"Ania met ngay?"

"Gapu ta kompleto tayo. Ti pagtaengan ket kasla met maysa a pamilia. Iti kanito nga inikkatmo ti maysa kadaytoy ket isunto ti manipudan ti pannakarakrakna. Padasem man nga ikkaten ti adigina ta dinto ket marpuog."

"Ni Papa, agpakpakatawa."


1/18/12

Agep ti Alutiit


Agkarasaltek ti alutiit iti puon ti lubeg a pangpaspasungadanna ni Tata Carias kada Nana Merced ken Eleonor. Itay pay nalpas pangaldaw dagitoy a pimmanaw ngem agpapan ita nga agsaknapen ti sipnget ket awanda pay. Namin-anon a timmangwa iti alad ngem kada sumirip ket mapaay santo met laeng agsubli iti pagur-urayanna.

Nagtugaw manen ket nagkuykuyakoy.

Timmakder ket simrek a napan iti ayan ni Efren a mangpatpaturog iti anakna. Sinublatna a kinantaan. Nagpakada ni Efren a mapan iti sango a balay a kaarubada. Agpakada kano kenni Jacob ta amangan a didanton agkita no pumanawda no bigat. Kimmuyog ti baketna iti ikakarubada.

Ni met Elmer, ti akintengga nga anakda kenni Nana Merced ket napan met iti kabangibang a kanto a nakiinistoria iti kumparena. Nagbati dagiti agapo iti balay.

Iti panangpatpaturog ni Tata Carias iti apokona ket kinantaanna daytoy kasta met a bumattaway ti uni ti alutiit. Idi manamnama ti lakay a nailibayen ti ubing ket rimmuar manen. Napan simmirip iti kalsada.

Ti paspasungadanna ket awan latta uray anniniwanda.

Agbwelta idin ti lakay idi makitana ti iyaagep ti alutiit iti daga. Kagiddan met ti panagbatingting ti kampana iti kapilia. Nagsaniing-i ti ubing iti uneg.

Nagtaray ni Tata Carias a napan nangarayat iti apokona.

Inubbana nga impasadag iti abagana. Nagkanta ulit sana inagkan. Ket nagsardeng ti ubing iti ibitna. Makatitileng ita ti uneg ti balay gapu iti ulimek.

Ngem apagbiit dayta ta naguni ti door bell iti gate. Rimmuar ulit ket nakitana ti agina a kasla nabannogan la unay.

"Napnapanyo nga agina ta narabian kayo? Ti kunayo ngata nalaka ti aguray?" impasungadna a dinamag. Imbes a naguni dagiti dua ngem nagkinnitada ketdi.

Immagep kenkuana ti buridekna. Ket kimmalabay met ni Nana Merced kenkuana.


1/16/12

Para Kenka Luna


Para Kenka Luna,


Kailiwko iti tunggal isem nga iburaymo manipud iti daya a kas katukad ti ikukul-obko. Ta ur-urayek ti kanito a kas iti pagtugmok ti danata iti naminsan. Sadiayko laeng idi a naiparikna kenka ti bara dagiti agepko.

Nawatiwat ti agpatnag imnas. Dagiti rabii a nasalemsem lallalo laeng a degdeganda ti iliw nga in-inot a magkelkeltay iti bagik. Dagiti linnaaw, kaslada la dagum a mangrud-ak iti pusok. Nasaem ti agmaymaysa a mantaltalantan ti nalawa a disierto ket diak matukod ti kinaadalem ti law-ang nga awanka ditoy sibayko. Amin nga aglawlawko ket immasulen.

Tandaanam daytoy imnas. Uray no dita kankanayon a makadenna ti tunggal maysa. Silalagipakto latta kenka. Ibatikto ti imeng daytoy ayatko iti kada rabii tapno iburaymo kadagiti annakta. Diam koma met liplipatan a ti pigsak ket isu met ti pigsam. Ti angesmo isu ti mabiag iti ayatko.

Ket ita a sumipnget, a kas kadagiti napalpalabas pay a rabii. Agurayak a siaaanus ditoy laud a kadduak ti urok ti lubong. Ket sakbay a lukagennak, tagainepek manen ti punganay.

Toy mangipatpateg unay,

Helios



1/13/12


Panaguray




Nakalugan met laeng da Nana Merded ken Eleonor iti limmabas a dyip. Ganganin mapunnon ti lugan. Idi ganganida makadanon iti nagkurusan a kalsada, naipasabat kadakuada ti buya ti naibalagbag a natulid a container trailer. Naiwara dagiti bote ti softdrinks iti kalsada. Ar-aribungbungan dagiti rescuer ti drayber ken pahinante. Agwangwangwang ti sirena ti ambulansia.

"Ma, kitam daydiay 'ne." Simmiripda iti tawa ti dyip.

"Isu met laeng a giddato a napukaw dagiti adu a lugan itay bumallasiwta ta naurnongda ditoy."

"Buenas ta koma ngem saan, amangan ta aguray ta ti siam-siam ditoy."

Pimmudno ti atap ni Nana Merced. Nasuroken a maysa nga oras a di naggaraw dagiti lugan ngem di latta naikkat ti nakaballangan a lugan.

Adda agkarasanaltek.

Adda met nagrasaw.

Inkidem dagiti dadduma a pangkeltay da iti oras.

No itay, adda iti tuktok da ti init, ita, addan iti sango da a mangsisirap iti uneg.

Panagrikna ni Nana Merced ket kasapulanda ti maysa a pitik tapno agpukaw amin dagitoy. Katukadda ti maysa a balud nga agur-uray iti pannakabitay. Ti makedngan kalpasan a nabasaan iti sentensia.

"Ma, mautoyannakon! Magnata manen ngata?" Insingasing ti anakna.

"Nabanogakon 'nakkong! Iridepta biit!"

Apagkidem ti agina idi nakangegda ti napigsa a kanabtuog a kagiddan ti makatitileng nga uni ti landok.

Inmulagatda.

Nakatakderen ti natulid a lugan ken pagpaguyudendan.

In-inot a naggaraw dagiti lugan a kasla kuton. Uray la nabang-aran dagiti pasahero a karaman ti agina.

Idi dumanonda iti sango ti gate ti balayda. Sinabet ida ni Tata Carias. Saan a mailadawan ti langa ti lakay.

"Napnapanyo nga agina ta narabian kayo? Ti kunayo ngata nalaka ti aguray?"

Nagsinnabat dagiti mata ti agina.




1/11/12

Daton iti Bunton



linikmot ti nakaabungot ti bunton,
naminsiam a daras,
rinukodna dagiti baet ti dapan
sana minira ti kimmastilio a daga.
napagmaymaysa a nalamuyot,
nalamiis ken napigket a mandala
dagiti agindeg a kumarkarayam
iti balay nga isuda met laeng a nangparnuay.

nagtanamitim ti nakaabungot.
nagkararag iti pammalubos
kadagiti tagabantay.
tapno di makadalapus iti aningaas.
bari-bari,
dika agung-unget, mari!


manipud iti kalupi
nangiruar ti nakaabungot iti bote
a naglaonan ti nakaipupukan
ti espiritu a mangukom kadagiti di a katataw-an.

nagwagis ken nagwarsi.
nagminimini.
pinasgedanna ti kandila
ti tuktok ti bunton, tinugkelanna.
binay-anna a ti angin ti mangidanun
iti daton para kadagiti inaluon ti bunton.
siam a batibat,
siam a pannakaisagmak.

nagkarayam ti pudot.
ti ngiwat ti apoy a di maputpot
iti uneg, iti ruar.
ti bara a rumingbaw.

idi ta nagmawmaw dagiti arimbangaw,
nagarudok a rimmuar dagiti agkarkarayam
a nangbayabay iti reyna a tinubbuan ti payyak.
pinidutna ti nakaabungot ti dadaulo
sana inrisang ti payyak.
para iti daga
para iti dara
para iti lua
para kadagiti naulila.
uppat a pannakaipusing
maysa a siding.

insebbana ket nagkuyam ti agkarkarayam.
daton, maysa nga ayamuom
ti bang-i ti bagi a nakesset iti tuktok ti bunton.

ket napan nangala iti gabion ti nakaabungot
a pangbukkualna iti agrugnay a pantion.


(Nairaman iti "Bitayin si Gloria" chapbook nga inedit ni Mark Angeles)
Jan 10, 2012

Panagballasiw




Kas iti inlanad a plano ni Eleonor, inanusanda nga agina ti nangtalantan iti highway. Nagtil-ayda iti batog ti nakamulagat nga init a makeskesset ti aglawlaw. Aggurigor ti aspaltado a kalsada. Agas-asuk a kasla mapupuoran.

Iti sirok ti ulila a kayo a lugo naginanada biit.

Nagtalakiawda.

Napno ti mulmula ti sementado nga uppat a kadapan a namagbisngay ti kalsada. Iti saan unay nga adayo, naripar ni Nana Merced ti mabalin a lumbutan a pagat-tao. Natippingan ti nagbirri a semento a kasla nadungpar ti maysa a lugan.

"Eleonor, mabalin ta ti bumallasiw sadiay." Intudo ni Nana Merced ti nakitana.

"Nakabutbuteng met ti bumallasiw, Ma. Agkullayaw ti unegko iti kapardas dagiti lugan."

"Uray siak, nakkong, ngem tiempuan ta laeng. Aginana ta pay biit."

Kasla tudo ti agos dagiti lugan. Sumanengseng dagitoy ken uray la maikayab dagiti sanga ti kayo a magam-udanda. Saan a maitured ni Eleonor a kitan ti langada nga agina a maiwalang iti tengga.

Agdudua met ti rikna ni Nana Merced. Ti pigsada ket parmekenda ti pigsa ti maysa a makina? Ti pigsana kasla katukaden ti agrakaya a lugan. No kaspangarigan makaballasiwda iti tengnga, kas karigatto latta met ti ibaballasiwda iti bangir.

Pinunnoda ti tured ti barukongda.

"Ma, intan!"

Iniggaman ni Nana Merced ti dakulap ti anakna. Naipalagip kenkuana ti ima ti maysa a maladaga nga iniggaman idi naiyanakna. Ti panagballasiwna iti panangipasngay.

"Intan!" Kasla naisiwet a kimat dagiti sakada. Iti apagkirem addadan iti tengnga. Limbutda iti usok. No ania ti inaramidda nga immuna ket kasta met laeng idi umaksawda iti bangir.

Nakangngegda iti wangwang ti maysa a sirena ken ti karibuso dagiti lugan ken tattao idi di unay nga adayo.


1/8/12



Kursada

Agsasanggala ti lugan a makita da Nana Merced ken Eleonor. Addada iti nagtugmukan ti kalsada. Agdardaras amin dagiti lumabas. Napno dagiti lugan kadagiti pasahero.

Iti malikudanda, adda sadiay ti naperdian a dyip itay nga agsikku koma iti kannigid. Ket iti ayanda ita, amin dagiti lumabas ket agpakannawan.

Nagpayapay da iti taxi ngem manon ti limmabas dida ida inkankano ta maiparit ti agilugan iti nagtakderanda.

Awan sintimekda nga agina.

Magnada kadi tapno mangsapul iti mabalinda a pagballasiwan wenno agpinnabasolda ta dida naglugan itay ti taxi?

Nagkinnitada.

Timmaliawda.

Iti kannigid.

Iti kannawan.

 Iti likudan.

Dida makapagdesision.

Narigat ti agdesision no addaka iti nagkurusan ti dalan!

Angingga a binurak ni Eleonor ti nagbaetanda.

"Ma, anusanta ti magna sadiay kannawan. Kasungani dayta a kalsada a papananta. Iti adayo bassit adda pagurayan ti lugan dita ket sadiay sumaruno a kanto, dumsaagta ket bumallasiwta!"

"Sige, nakkong. Siak met ita ti matikaw!"

Kimpet ti baket iti takiag ti anakna.



1/7/12



Pilid




Kasla ilallallay ti lugan ti marikrikna ni Nana Merced. Agdudungsa daytoy kabayatan a taltalantalen ti lugan ti kalsada nga agturong iti lugarda. Iti tunggal panagtulid ti pilid iti kalsada ket katukad ti iyaakar ti luganda. A tunggal iyaakar katukad met ti baro a buya a mabatogan.

Kada pilid, ti akingato sumukat iti akinbaba. Awan patinggana a panagpuligos. Awan ti pannakabannog basta adda dumsaag ken adda lumugan iyegna ti papanan.

"Papa, amin kadi a nagtimbukel ngumato ken bumaba?" inkissiim ti kaabay ni Nana Merded a lalaki nga ubing iti amana.

"Wen, a! Ti panagtulid ket maysa a panagbaliw iti puesto ti maysa a banag. Kaasi ti akinbaba ta kukuana amin a dagsen ti akingato."

"Kasla maysa a roleta, 'Pa?"

"Nakaammuam iti dayta? Maysa dayta a klase ti pannakigasanggasat."

"Idi gimmatangak iti agipaspasiar iti ice pop. Pinatulidna daydiay nagtimbukel ket kunana roleta. Pinatayanak. Ti kano pisok agbalin a lima no mapuntaak ti jackpot."

"Nangabakka ngarud?"

"Saan! Innala tay kuartak."

"Gunggunam! Agsugalkanto manen, luko!" Ket nagellek ti ama.

Nakigtot dagiti pasahero idi kasla nailimsot ti akinkannigid a pilid iti likud ti dyip. Uray la napalagto dagiti ubetda. Kapilitan nga insardeng ti drayber ti lugan.

"Nagmalasen. Naplatan tayo! Lumugan kayo laengen ti sabali!"

Inbunongna dagiti sensilio a pangbayadda iti maluganda ulit. Dimsaag da Nana Merced ken Eleonor.

Idi dimsaag dagiti agina kinitada ti naglugannanda. Maysa a nawarawara a kalbo a pillid.

"Nagpatingga metten ti biagna!" Iwingiwing ti drayber. Suksukatanna iti reserbana.

Nangpayapay dagiti agina iti taxi. Basta sigurado ni Nana Merced, makadanonda itan iti pagawidanda.



1/6/12

Panagdaliasat




Idi malpas nga agmerienda da Nana Merced ket nagawisen ni Eleonor nga agawidan. Napagnumuanda nga agluganda iti dyip ta kayat met ti anakna a mapadasan manen ti makilinnitlit. Nanamenna kano dagiti naud-udi nga orasna iti siudad a di agdardaras. Ngem nairidep met laeng ni Eleonor idi agangay. Tinenggel ni Nana Merced ti ulo ti anakna a maggunggugunggon iti kada panagsardeng ti lugan. Intayana ti abagana a nagsadagan ti anakna.

Matuturan ti baket ta kada adda dumsaag, adda met ilugan ti drayber. Isu daytoy ti mangpabayag ti panagdaliasat kunkunana. Ngem ninamnamna lattan ti oras, ita ta kaduana pay laeng ti anakna.

Bumangbangir ti isemna ta malagipna idi babassit pay laeng dagiti annakda kenni Tata Carias. Ta no agpasiarda a sangapamilia idi ket ubbaenda dagitoy tapno makainut iti pagbayad iti dyip. Idi, madi kayat ni Eleonor ti agpasaklot ta malipit kano.

"Nagbayagen ti biahe! Adayo tayo pay, 'Ma?" sangkadamag ni Eleonor idi.

Ngem ita ta dakkelen, uray no maipiten ti anakna ket agpaspasensia lattan.

Adda manen nagpara.

Iti di unay adayo adda met nagpayapay.

Uray la naganit-it ti preno ket nagayus-os amin a tao a nagpasango. Uray la naparasaw dagiti dadduma

Nagmulagat ni Eleonor.

"Adayo tay pay, 'Ma?"

"Adayo pay bassit. Iturogmo pay." Insungbat ni Nana Merced.

Inton bigat agmaymaysanto ti anakna nga agmaneho iti kalsada. Adayo pay papannanna. Isuda nga agasawa addadan iti ungto.




1/05/12






Halo-Halo




Nakamisuot ni Eleonor a napasungadan ni Nana Merced iti nagtugawanna a bangko. Sumro manen ti ugalina kunkuna ti baket. Kanayon a dillawen ti anakna ti kasangona aglalo no isu ti immuna a nagsupladaan dagiti dadduma.

"Nakipinnapilitak pay iti kahera ta gangani dina aminen a kukuada daydiay agas nga isukatko uray no adda resibok. Nagangayanna kinasaritak pay ti managerna tapno ibagak ti kasasaadko. Pinaalak pay ti karton ti agas a nangalaanda tapno mapaneknekan nga isuda ti ayan ti biddut. Di isuda ti nagpadispensa idi nakitada. Libre pay ketdin daytoy intedda kaniak a kasukatna." Nakakuretret ti muging ni Eleonor.

"Kustonan dayta. Kitam ket sika ti kitkitan dagiti tao." Indillaw ti baket sana pinatugaw ti anakna.

"Lallalo ketdi a simmakit ti ulok. Mabalin met a maala iti maminsan laeng a saritaan, paatiddogenda pay laeng."

"Nakkong, saan amin a tao ket naiyanak nga agpapada iti kapanunotanna. Ta isu ngarud ti pakakitaan iti kinatao ti maysa a pinarsua. Inta ket agmerienda dita foodcourt tapno bumaaw dayta im-impenam." Inyawis ti baket. Ginuyodna nga inattibay daytoy.

Nagturongda a gimmatang iti maysa a sangay ti nalatak a restoran. Nagsinsinanda ti gimmatang iti puto nga adda dinardaraanna ken halo-halo.

"Daytoy ti kailiwko unay ditoy Pilipinas, ti halo-halo," sinudsudan ni Eleonor ti basona kabayatan ti panangramramanna. "kurang sa ti sam-itna."

"Kusto met kaniak." Kinuna ni Nana Merced. Ikiwarkiwarnan ti basona.

"Innaksa dumawat ti nayonna nga asukar, 'Ma." Tumakder koman ngem inggawid ti baket.

"Tunawem amin pay ta yelona samonto ramanan ulit. Tuturem samonto isam-ol. Pagnadnadem tapno marunaw a nasayaat."

Ket nagdisso ulit ti ubetna iti nagtugawanna. Inaramid ni Eleonor ti imbaga ti inana.

"Mabalin a saan tayo nga agpapada ti panagraman 'nakkong no ipapilit tayo ti banag a di tayo pay natakuatan. Mabalin nga adda kadagiti ramen dayta a halo-halo ti mangpasam-it kenkuana. Samonto la maramanan ti sam-it no nagtitipondan. Adu dagiti bambanag a kunaen tayo a narabaw ngem no takkuaten tayo iti kaun-unegan ti maysa a banag amangan ta adda sadiay ti kupkupikopanna a kinasam-it. Padasem a ramanan man ita."

Nangisubo ni Eleonor. Ninayonanna iti rekado ti kutsara.

"Agpaysoka, 'Ma. Nasam-iten daytoy halo-halok."


1/04/12

Agas


"Ma, dumaw-as tay man pay sadiay drugstore sakbay a mangan tayo dita foodcourt. Medio simmakit daytoy ulok." Ket tinapaya ni Eleonor ti ulona.

"Dayta siguro puyat tayo idi rabii 'nakkong. Agtugawka laengen ditoy ta siak ti mapan gumatang." Imprisintar ni Nana Merced iti anakna.

Nagdardaras ti baket a napan iti ground floor ti mall, iti masungad ti supermarket adda sadiay ti botika. Parbangonen itay nalpasda a nagsasango a nangan ken nagsasarita. Kasla di maputpot dagiti estoria maipapan ti kinaubing dagitoy. Linagipda dagiti nagpasaranda a rigrigat ken no kasanoda a linabanan dagitoy agingga a naparmekda ti pannubok.

Idi makagatang ni Nana Merced ti agas ti sakit ti ulo ket nagdardaras met laeng daytoy a nagsubli iti ayan ni Eleonor. Kinita ti anakna ti agas ket natakuatanna a nagpason daytoy iti naituding a pannakailakona koma.

"Ma, expired dagitoy agasen, ne!" Ket impakitana ti petsa a nailanad.

"Diakon nabasa pay ta permi ti danagko. Agurayka ta innak isubli. Dagitoy nga aglaklako, imbes a makapaimbag ti ilakoda saan ta amangan no maisagmak pay ti gumatang."

"Siakon, Ma. Mudtoy ta resibo ta innak isukat. Gumatangak pay ti dadduma nga agasko." Ket timmarengtengngen ni Eleonor.

Ita kasla ni Nana Merced met ti maulaw. Aglalaok ti marikriknana. Awanto ti ania man nga agas a makapaimbag iti iliwna no pumanawto manen dagiti annakna.


01/03/12

Sarsarita - 01/03/12

Amin tayo ken sibabalud iti bukod tayo a bagi. Ti laeng ipupusay ti wagas tapno makaruk-at ket makita dagiti banag a di masalput ti mata ken panunot.

-jfi 01/03/12

Andador



Kalpasan a nabayadan ni Eleonor ti sapatos a napili. Ginuyod met ni Nana Merced daytoy iti sektion a para kadagiti ubbing. Napanunot ti baket nga igatangan ti apokona kenni Efren iti teether tapno di la ania ti maisubsubona a mulmulan. Agpangipenen daytoy ket pati ti ramay ti amana ket pagngarietanna no kua.

Agpilpilida idi madungpar ni Eleonor ti maysa nga ubing a nakasuot kenkuana ti andador. Agarup siguro a sangapulo a bulan daytoy. Gangani daytoy a natuang. Imbag ta nasarapa ni Eleonor daytoy ket ginuyodna sakbay a matulid. Umlek koman daytoy iti pannakakellaatna.

"Hello cutie, ayan ti nagannakmo?" Inaprosanna ti rupa ti ubing. Ket naggarigik daytoy.

"Mam-ma! Mam-ma!"

Agdardaras nga umasideg ti maysa a babai.

"Sori, miss! Inpaipadasko kenkuana dayta nga andador ngem inwadagna ti imak ket nagtarayen." Inubbanan ti babai ti anakna. Ngem agalus-os ta kayatna ti agsubli iti andador. Inpatakder ti mamana iti igid ti andador ngem gangani manen natulid.

"Kasta a kastaka idi Eleonor. Diam kayat ti mabiangan ken diam kayat ti makibin. Permi ti butengmi idi iti amam ta amangan no madunorka iti kinaalikutegmo. Kasla kaano laeng daydi." Agkatkatawa ni Nana Merced nga immasideg met.

"Okey laeng. Kasta a talaga ti ubing." Insungbat ni Eleonor iti babai.

"Cutie, denggem ni mamam tapno dika madisgrasia." inaprosan met ni Nana Merced ti ulo ti ubing.

"Sige 'garud agyamanak unay, ha. Inkam' 'pay bayadan daytoy andador." Ket pimmanawen dagiti agina nga agturong iti cashier.

"Wen, gayam 'ma. Ayan daydi andadorko idi bassittak?"

"Awanen, a. Naperdi daytoy idi binulod ti kaaruba tayo."

"Sayang."

"Diam kunaen nga agandadorka met? Bakbaketankan."

Nagkatawa ni Eleonor. Uray ita, dinan kasapulan ti andador ta ammonan ti magna iti nalinteg nga awan ti mangkibin kenkuana.

"Siakto met ti andadoryo, 'Ma."


-01/02/11



Ti Sapatos




Kompleto dagiti aldaw da Nana Merced ken Tata Carias ta simmangpet dagiti tallo nga annakna a naggapu't Amerika. Nagbakasion dagitoy tapno iselebrarda ti Paskua ken Baro a Tawen ditoy Pilipinas. Tunggal maikadua a tawen nga agtutulagda nga agawid tapno makadennada ida.

Kalpasan a nakainnaw ti baket iti naaramat a naglutuanna iti nagsasanguanda idi rabii para iti media noche ket inawis ni Eleonor, ti buridekda nga anak a babai a mapanda iti mall. Aggatang kano iti itugotna nga agsubli iti Amerika ta nalaklaka dagiti magatang ditoy.

Nagtarusanda ti napan nagpili iti sapatos. Nagbidingbiding met ni Nana Merced ta amangan no makakita iti mayat a para iti anakna. Pinilina ti nalabbaga nga addaan iti natayag a takongna. Bagay la unay kunkunana ta immala kenkuana ti tayag. Idi masiguradona, pinayapayanna ti anakna. Immasideg met daytoy ngem bitbit ni Eleonor ti napilina.

"Kitam daytoy nakkong. Nagpintas 'ne. Alamon sayang."

"Napintas nga agpayso 'nang." Binagkat ni Eleonor daytoy sana minira.

Mayat ti diseniona ngem idi miraenna nasiertona a naaramid laeng daytoy iti artipisial a lalat. Di a makaandur iti lamiis ken pudot sadiay ballasiw-taaw. Nagkuy-os ti rusokna ta malagipna ti sinturon nga ibaot kenkuana ti asawana iti tunggal mabartek. Idi di a makapagteppelen indeborsiona daytoy kalpasan ti makatawen ta dina maibturan ti kinadangkok daytoy. Inreto daytoy ni Nana Merced idi kenkuana. Maysa nga anak ti kumarena ngem sadiay metten Amerika a dimmakkel. Maadaannakto ti guapo nga apoko ta adda langa daytoy agbalin a manugangko. Permi ti panangdaydayaw idi ti baket.

Impadasna ti sapatos a pinili ti inana. Ngem kasla pespesenna dagiti ramay ti sakana ken dina maibturan ti katayagna ta ingatona unay ti butoyna. Urayla napadiwig.

Inisemanna ni nanang ket nakapagdesisionen ipadasna met ti bukodna a pili.

-01/01/12