Skip to main content

Bunga




Nakasanayadan nga agassawa a no malpasda a makimisa iti Domingo ket agtarusda iti panganan tapno agpalamiis. Maysa dayta a ritual kadakuada uray pay idi apagdennada kenni Tata Carias. Ken agpapan pay naadaanda iti annak agingga nga in-inutda a simmina kadakuada. Ita kasla kasta manen ti riknada. Kasla daydi umuna nga ibibisitada kadaytoy a disso itundada ida ita ditoy.

Iti panangiparada ni Tata Carias iti luganda, simmabat kadakuada ti maysa nga ubing tapno igiyana ida a nasayaat iti panagparkingda. Iti tantia ni Nana Merced agtawenen ti ubing iti pito. Rutay-rutay ti nangirngir a suot daytoy a bado a gangani dumanon iti tumengna. Madlaw la unay a saan nga umisu iti edadna. Lampong ti buokna a pangisiten ti kudilna ta amangan ket tinina ti asuk manipud kadagiti tambutso ti lugan.

Immuna a dimsaag ni Nana Merced.

“Sadinno dagiti nagannakmo, balong?” inimtuodna iti ubing.

“Adda sadiay, Nana.” Intudona ti lalaki a nakamasngaad iti sementado a pagmulmulaan iti masetas. Nakalinong daytoy kadagiti agkalkalatkat a bougainvilla iti alad ket baybay-anna ti anakna nga isu ti adda iti kapudotan.

“Ni met gayam, Indong ti amam.” Insampitaw ni Tata Carias.

“Wen, Tata.” Agpaypayapay pay ti lalaki iti linong kadakuada.

Simrekda iti uneg ti panganan ket nagorderda iti paboritoda a makan. Binay-annada a nanamen ti supapak ken bunga dagiti adu a rigrigatda. Maysa a luto nga agpapan ita ket dida pay mauma ta di nagbalbaliw ti templana. Naimas latta uray no manon a dekada ti naglabas.

Manipud iti sarming ket kinita manen ni Nana Merced ti ubing nga ita ket napan iti abay ti amana. Kataed laeng ni Indong dagiti annakda kenni Tata Carias. Kanayonda idi a maranranaan idi ubing pay daytoy. Al-alukoyenda iti daytoy a makipagdian kadakuada tapno saan laeng nga agwalangwalang iti kalye ken tapno makapagbasa met. Ngem no naming-ano ti panangallukoyda kasta met ti kaadu iti panagngilangilna. Nagangayanna inikkanda iti pangrugianna a pagpuonana. Sipud idi didan nakita iti lugarda ket ti ammoda nga agassawa ket napasayaatna met laeng ti biagna.

“Baket, narigat ti bumagkat iti tao a dina kayat ti agpabagkat.” Binettak ni Tata Carias ti ulimek iti nagbaetanda.

“Adu a panawen ti nasayang, lakay. Panawen laeng ti mamagluom iti maysa bunga. Ania ngata no amponen ta ti anakna?”

“Ammokon no ania ti sungbat ti agama, baket, uray no dita pay imbagbaga kadakuada.”

Pinayapayan ni Nana Merced ti serbidora ket nagpabalkot iti makan para iti agama iti ruar.



- Abril 28, 2013

Post a Comment

Popular posts from this blog

Language Extinction

Hindi lang ang mga likas yaman at hayop ang nanganganib na mawawala sa mga susunod na araw kundi pati ang mga wikang ginagamit ng mga tao. Nanganganib na mawala dahil sa paubos ang kanilang lahi at ang kanilang original na ginagamit na salita ay nagbabago o naiimpluwensiyahan ng ibang wika.

May 6, 809 na lengguahe ang buong mundo at 100-150 nito ay matatagpuan sa Pilipinas. 32 nito ay mga Agta (ayta, atta, ati, ata, dumagat, ita, negrito, baluga, arta, ) na may iba-ibang klase depende kung saan sila matatagpuan o kung anong grupo sila nabibilang. 16 nito ay nakatira sa sakop ng Sierra Madre. Lahat ng ito ay nanganganib na mawala.

Sa ngayon ang Ayta-Tayabas( Matatagpuan sa Tayabas, Quezon), Agta-Dicamay (Dicamay River, Jones, Isabela) at Katabaga (Bondoc) ang pinakakritikal sa lahat dahil wala ng rekord kung nabubuhay pa sila. Ikinokonsidera na rin kasi itong patay na wika.

Susunod sa listahan ang Agta-Isarog (Bundok Isarog ng Naga) , Agta-Villa Viciosa na matatagpuan sa Abra at ngayon na…

The Undying Customs of Ibanag

Ang Pagmamano ay isa sa mga namamatay na kaugalian ng mga Filipino. Kumukupas habang dumadaan ang panahon at naging pang-seasonal na lang ito tuwing pasko kung saan ang inaanak ay humihingi ng aginaldo sa kanyang ninong/ninang at bago siya bigyan syempre nagmamano muna.

Sa mga Ibanag, ang pagmamano ay buhay na buhay pa hanggang ngayon. Ito’y paggalang nila sa mga nakakatanda tuwing darating ang isang nakakabata galing sa bakasyon o nawalay ng mahabang oras sa loob ng isang araw.

Ako bilang isang anak ng Ibanag (nanay ko), namulat ako sa mga ugaling kaistriktohan ng aking lolo. Ang pagmamano ay dapat ginagawa at ang di pagsunod nito’y kabastusan para sa kanila. Sisitahin ka o papagalitan.

Ang paghikab habang kumakain ay kinokonsiderang hindi paggalang sa mga nakaharap sa kainan at ganun din sa mga pagkaing nakasalang sa mesa. May kaukulang kaparusahan ito. Pwedeng papaluhurin ka sa munggong nakakalat sa sahig o sa asin na nakalagay sa bilao.

Ang pag-offer ng kape sa mga nangapit-bahay …

Baina ken Buneng

Ganganin nalikaw amin ni Nana Merced ti amin a suli ti balay. Di met laengen sumangpet ni Tata Carias.      Agmaysa orasen a binay-anna a nakatakkub ti pinggan iti lamisaan. Itay pay a nagsebo ti digo ti lauya a baka a nagrigrigatanna nga iniwa iti kutsilio ta awan ti natadem a buneng ti lakayna. Ti laeng lalat a baina ti nakitana a nakabitin iti ngatuen ti kasuoran.

Alikumkumenna koma ti pinggan idi maiwalin ti abbong ti ridaw a kumamang iti sala manipud iti kosina. Ni Tata Carias ti naikuadro. Awanan timek a simrek. Narusanger ti suot daytoy ta tanda ti dina panagsukat iti dua aldaw. Simmango iti lamisaan ket imparabawna ti buneng. Nakigtot ni Nana Merced idi maitupak daytoy iti rabaw ti lamisaan. Uray la naglagto ti tinidor ken kutsara. Namarkaan ti nasilap a buneng iti nagkiggang a dara.

"Mabisinkan? Innak laeng idadang diay sida." Timmalikod ti baket.

Agsubli koma ti baket a mapan mangala iti malukong idi magaw-at ti punguapunguanna. Agpukkaw koma nga agpaarayat ni Nan…