Skip to main content

Kalawakawak




Makitam kadi dagitoy nga adigik
Isu't mangtengtengel tapno makunaak a sibubukel.
Umayka! Umasidegka tapno imutektekanak, 
Riknaem dagitoy a diding a naitapkal kaniak
Tapno isu't mangsarsarapa iti bara ken lamiis
Manipud iti akinruar a puersa.
Dagiti kortina nga uray napirpiranen, ay-ayamen latta ti angin.
Maikarawam pay ngata dagiti ramaymo ditoy uneg?
Tapno pasgedam ti pagsaingan
Ket ipintana manen ti anniniwanmo ditoy barukongko.

Adda dagiti kanito a kayatkon a maminpinsan nga iserra 
ti ridaw ken ibalunet dagiti tawa,
Pagtalinaeden ti ulimek. 
Ngem diak malapdan a lagipen dagiti danapegmo, 
Wenno dagiti agallangogan a pagaakmo.
Ken ti anangsabmo no umulika iti maikadua a kadsaaran.
Napanunotmo kadi no ti ridaw ket awanan iti balunet? 
Wenno dapan a sumrek?
Kalawakawak ngem agang-anges ti adigik manipud ruar anginggat’ uneg.
Sitatakderak nga agur-uray.
Sitatalinaed latta ti bara ti katrek, 
agat’ pay-ud latta ti maysa a balay.
Uray no kasanot’ kaunday ti kinaawanmo 
Wenno sadinno man a datar ti napayatam.
Uray mano nga angin ti nanggungon kaniak 
Ken mano nga amaris ken nepnep ti natnag iti atepko.
Uray pay nagtubon dagiti ruot ditoy diding. 
Pinasantak ti panagtutudo ken nilaylay iti isasangpet ti kalgaw, 
agurayakto latta.

Diam kasapulan a kaemen dagiti dakulapmo tapno agtoktokka.
Ta bay-ak ti angin nga iduronna ti ridawko 
A kas pammadayaw iti kaadam.
No laeng koma addaan biag dagiti didingko.
Amangan ta agarasaas, aglaaw ket agkatawada koma 
Sada bulosan ti anges manipud iti barukongda.
Iyistoriada ti pakasaritaanta 
Kadagiti al-alia iti ruar sakbay a dumteng ti bannawag.

Kailiwmo kadi dagitoy diding, ti agkubkublang nga atep, 
dagitoy adigi a kinarayaman ti estranghero a ruot?
Itak laeng a maanag ti kinapateg ti balay a maawidan tapno maturogan.
Agur-urayak iti laksid ti kinangayed, addaak ditoy, 
Kalawakaw a balay, agur-uray iti panagsublim.


- Abril 14, 2013
(diak kukua ti ladawan)
Post a Comment

Popular posts from this blog

Language Extinction

Hindi lang ang mga likas yaman at hayop ang nanganganib na mawawala sa mga susunod na araw kundi pati ang mga wikang ginagamit ng mga tao. Nanganganib na mawala dahil sa paubos ang kanilang lahi at ang kanilang original na ginagamit na salita ay nagbabago o naiimpluwensiyahan ng ibang wika.

May 6, 809 na lengguahe ang buong mundo at 100-150 nito ay matatagpuan sa Pilipinas. 32 nito ay mga Agta (ayta, atta, ati, ata, dumagat, ita, negrito, baluga, arta, ) na may iba-ibang klase depende kung saan sila matatagpuan o kung anong grupo sila nabibilang. 16 nito ay nakatira sa sakop ng Sierra Madre. Lahat ng ito ay nanganganib na mawala.

Sa ngayon ang Ayta-Tayabas( Matatagpuan sa Tayabas, Quezon), Agta-Dicamay (Dicamay River, Jones, Isabela) at Katabaga (Bondoc) ang pinakakritikal sa lahat dahil wala ng rekord kung nabubuhay pa sila. Ikinokonsidera na rin kasi itong patay na wika.

Susunod sa listahan ang Agta-Isarog (Bundok Isarog ng Naga) , Agta-Villa Viciosa na matatagpuan sa Abra at ngayon na…

The Undying Customs of Ibanag

Ang Pagmamano ay isa sa mga namamatay na kaugalian ng mga Filipino. Kumukupas habang dumadaan ang panahon at naging pang-seasonal na lang ito tuwing pasko kung saan ang inaanak ay humihingi ng aginaldo sa kanyang ninong/ninang at bago siya bigyan syempre nagmamano muna.

Sa mga Ibanag, ang pagmamano ay buhay na buhay pa hanggang ngayon. Ito’y paggalang nila sa mga nakakatanda tuwing darating ang isang nakakabata galing sa bakasyon o nawalay ng mahabang oras sa loob ng isang araw.

Ako bilang isang anak ng Ibanag (nanay ko), namulat ako sa mga ugaling kaistriktohan ng aking lolo. Ang pagmamano ay dapat ginagawa at ang di pagsunod nito’y kabastusan para sa kanila. Sisitahin ka o papagalitan.

Ang paghikab habang kumakain ay kinokonsiderang hindi paggalang sa mga nakaharap sa kainan at ganun din sa mga pagkaing nakasalang sa mesa. May kaukulang kaparusahan ito. Pwedeng papaluhurin ka sa munggong nakakalat sa sahig o sa asin na nakalagay sa bilao.

Ang pag-offer ng kape sa mga nangapit-bahay …

Baina ken Buneng

Ganganin nalikaw amin ni Nana Merced ti amin a suli ti balay. Di met laengen sumangpet ni Tata Carias.      Agmaysa orasen a binay-anna a nakatakkub ti pinggan iti lamisaan. Itay pay a nagsebo ti digo ti lauya a baka a nagrigrigatanna nga iniwa iti kutsilio ta awan ti natadem a buneng ti lakayna. Ti laeng lalat a baina ti nakitana a nakabitin iti ngatuen ti kasuoran.

Alikumkumenna koma ti pinggan idi maiwalin ti abbong ti ridaw a kumamang iti sala manipud iti kosina. Ni Tata Carias ti naikuadro. Awanan timek a simrek. Narusanger ti suot daytoy ta tanda ti dina panagsukat iti dua aldaw. Simmango iti lamisaan ket imparabawna ti buneng. Nakigtot ni Nana Merced idi maitupak daytoy iti rabaw ti lamisaan. Uray la naglagto ti tinidor ken kutsara. Namarkaan ti nasilap a buneng iti nagkiggang a dara.

"Mabisinkan? Innak laeng idadang diay sida." Timmalikod ti baket.

Agsubli koma ti baket a mapan mangala iti malukong idi magaw-at ti punguapunguanna. Agpukkaw koma nga agpaarayat ni Nan…