Skip to main content

Panangipadigo


Mangrugin nga agsaknap ti sipnget idi dumanon dagiti agassawa iti balayda. Bimmaba nga immuna ni Nana Merced tapno warwarenna ti naiputipot a kandado iti tarangkaan. Winadaanna ti agsumbangir a parte daytoy tapno nalaka a makaserrek ti lugan a manmanehuan ni Tata Carias.

"Lakay, makaamokan a mangisarado kadayta tarangkaan ta innak biit mangipisok." impakada ni Nana Merced iti lakayna. Imbatida gamin amin ti naisupot itay kada Indong ken ti anakna.

Isarado koma ni Tata Carias ti tarangkaan idi mapasungadanna ti maysa a dyip a nakasilaw ti headlaytna. Naglaon iti agduduma a karga. Pati ti bubungan daytoy ket napnapno iti ramramit nga aplayanses kada tugtugaw.

"Amangan ta dayta diay ibagbagada a baro a pamilia nga agupa." Naitanamitimna. Napan gaminen sadiay Amerika ti akinkukua ti kaabayda a balay. Ket ti laeng kabagian daytoy ti mangkitkita. Imbes a bay-anda a nakatiwangwang ket pinaupaanda latta tapno uray kano kaskasano adda mangkitkita ken mangdaldalus iti aglawlaw.

Bimmaba ti pangisiten a lalaki nga addaan iti natangos nga agong. Maripar manipud iti bumbilia ti silaw ti lugan ti langana. Paunegen dagiti matana sa pimmarintumeng dagiti kurimatmat daytoy. Kulutan ti nangisit a buokna ken dagiti takiag daytoy ket napnuan met iti barbon. Kas kuna ti maysa a karrubada, pamilia kano ti Indiano dagitoy. Wenno Bumbay a kuna ti kaaduan. Iniseman ni Tata Carias daytoy ket simmubad met ti isem.

Idi mangrugida nga agiyuneg iti karga dagitoy ket nakitinnulong met ti lakay. Permi ti yamyamanda kenkuana idi malpas.

"Ditoy kayo a manganen, manong!" Inyawis ni Anand, dayta ti nagan nga imbagana. Mangrugin nga agattibuor ti angot ti agburburek a lutlutuen ti baketna a ni Asha. Angot ti malutluto a curry daytoy. Manok tay nakita ni Tata Carias itay a binuguanna. Nupay agsidsida met ti lakay iti adda curryna ngem kasla sabali daytoy ita kenkuana ta sumuknor iti agongna. Makababaengen koma.

"Saanen ket nagluto met ni baket. Inton maminsanen." Impakadana sa timmalikud. Intulnog dagiti dua nga ubbing daytoy nga anak ti agassawa iti ridaw.

Rumrummuaren ti kabus a bulan manipud iti daya. Sumirsirip kadagiti bulong ti akasia iti arubayanda. Naragsak daytoy a nakaisem. Mangiparparangarang iti baro a namnama para iti kaak-akar.

Iti iseserekna iti tarangkaan, nasabetna ni Nana Merced nga adda nakatapaya a nakalluban a pinggan iti dua a dakulapna. Pamiliar kenkuana ti angot met ti agat-bugguong.

"Pangipanam kadayta?"

"Innak padiguan dagita kaak-akar, a. Ayabanka koma itayen a mangan ngem nakitak a tumultulongka pay kadakuada isu a dikan inistorbo."

"Kayatda ngata dayta?"

"Ket amman met ngata." Simrek ni Tata Carias apaman a nakaruar ti baket. Napanna binakkug dagiti nakalluban a pingngan tapno sumango iti lamisaan.

"Ne, adda impadigoda." Nakargaan met laeng ti pinggan iti sabali a sida. Uppat a katagbat a parte ti manok nga addaan iti napalet a digo.

"Kasla met naimas." Apaman a naidisso iti lamisaan ket nangkutsara sana inyabay iti pingganna a nakargaan iti pinakbet.

Ita dinan mapagdasig ti angot ti bugguong ken curry ta sangsangkamaysadan iti ngiwatna.

-October 28, 2013


Post a Comment

Popular posts from this blog

Language Extinction

Hindi lang ang mga likas yaman at hayop ang nanganganib na mawawala sa mga susunod na araw kundi pati ang mga wikang ginagamit ng mga tao. Nanganganib na mawala dahil sa paubos ang kanilang lahi at ang kanilang original na ginagamit na salita ay nagbabago o naiimpluwensiyahan ng ibang wika.

May 6, 809 na lengguahe ang buong mundo at 100-150 nito ay matatagpuan sa Pilipinas. 32 nito ay mga Agta (ayta, atta, ati, ata, dumagat, ita, negrito, baluga, arta, ) na may iba-ibang klase depende kung saan sila matatagpuan o kung anong grupo sila nabibilang. 16 nito ay nakatira sa sakop ng Sierra Madre. Lahat ng ito ay nanganganib na mawala.

Sa ngayon ang Ayta-Tayabas( Matatagpuan sa Tayabas, Quezon), Agta-Dicamay (Dicamay River, Jones, Isabela) at Katabaga (Bondoc) ang pinakakritikal sa lahat dahil wala ng rekord kung nabubuhay pa sila. Ikinokonsidera na rin kasi itong patay na wika.

Susunod sa listahan ang Agta-Isarog (Bundok Isarog ng Naga) , Agta-Villa Viciosa na matatagpuan sa Abra at ngayon na…

The Undying Customs of Ibanag

Ang Pagmamano ay isa sa mga namamatay na kaugalian ng mga Filipino. Kumukupas habang dumadaan ang panahon at naging pang-seasonal na lang ito tuwing pasko kung saan ang inaanak ay humihingi ng aginaldo sa kanyang ninong/ninang at bago siya bigyan syempre nagmamano muna.

Sa mga Ibanag, ang pagmamano ay buhay na buhay pa hanggang ngayon. Ito’y paggalang nila sa mga nakakatanda tuwing darating ang isang nakakabata galing sa bakasyon o nawalay ng mahabang oras sa loob ng isang araw.

Ako bilang isang anak ng Ibanag (nanay ko), namulat ako sa mga ugaling kaistriktohan ng aking lolo. Ang pagmamano ay dapat ginagawa at ang di pagsunod nito’y kabastusan para sa kanila. Sisitahin ka o papagalitan.

Ang paghikab habang kumakain ay kinokonsiderang hindi paggalang sa mga nakaharap sa kainan at ganun din sa mga pagkaing nakasalang sa mesa. May kaukulang kaparusahan ito. Pwedeng papaluhurin ka sa munggong nakakalat sa sahig o sa asin na nakalagay sa bilao.

Ang pag-offer ng kape sa mga nangapit-bahay …

Baina ken Buneng

Ganganin nalikaw amin ni Nana Merced ti amin a suli ti balay. Di met laengen sumangpet ni Tata Carias.      Agmaysa orasen a binay-anna a nakatakkub ti pinggan iti lamisaan. Itay pay a nagsebo ti digo ti lauya a baka a nagrigrigatanna nga iniwa iti kutsilio ta awan ti natadem a buneng ti lakayna. Ti laeng lalat a baina ti nakitana a nakabitin iti ngatuen ti kasuoran.

Alikumkumenna koma ti pinggan idi maiwalin ti abbong ti ridaw a kumamang iti sala manipud iti kosina. Ni Tata Carias ti naikuadro. Awanan timek a simrek. Narusanger ti suot daytoy ta tanda ti dina panagsukat iti dua aldaw. Simmango iti lamisaan ket imparabawna ti buneng. Nakigtot ni Nana Merced idi maitupak daytoy iti rabaw ti lamisaan. Uray la naglagto ti tinidor ken kutsara. Namarkaan ti nasilap a buneng iti nagkiggang a dara.

"Mabisinkan? Innak laeng idadang diay sida." Timmalikod ti baket.

Agsubli koma ti baket a mapan mangala iti malukong idi magaw-at ti punguapunguanna. Agpukkaw koma nga agpaarayat ni Nan…