Skip to main content

Dagiti Lamok Iti Moskitero

Nasinga ti pannaturog ni Tata Carias idi makarikna iti kinnit iti pingpingna. Sinipatna ti bukodna a kannigid a pingping ket iti apagapaman nairidepna manen. Ngem apagbiit laeng ta napakulagtit idi adda manen nagdisso iti luppona. Nagkusay ngem kaskasdi a di agtalna ti agkaradisso iti kudilna. Inin-innayadna ti bimmangon ta amangan no mariing ni Nana Merced a narnekan iti abayna. Amangan ta maysa met a namsaakanen ti peste a lamok. Kasano a nakastrek dagiti lamok iti moskitero?

Iti kabayagdan a dua nga agasawa ita laeng a nakaraman iti kinnit ti lamok iti uneg ti moskitero. Ta ania aya ti serbi ti makuna a sapar kadagitoy nga insekto no makastrekda met? Bukibokendaka iti tengga ti panaginana tapno isublim ti pigsam. Nasisiyaat laengen no dikan nagusar. Wen naabotan daytoy a moskitero a mangipakita iti kabayagdan nga agasawa ngem nadait met daytoy a dagus. Kasla itay bigat a dida nagin-innuni a dua ngem itay addadan iti uneg ti moskitero ket bassit laeng a panagdeppel dagiti kudil ti nangsursi ti espasio. Nagpukaw a naminpinsan ti pasugnod.

Naminsan pay nga adda nagsaningsing. Innala ni Tata Carias ti ules ket isu ti pinangsipat. Rimmuar iti moskitero. Insindina ti silaw. Sinaggaysana a kinita ti uppat a paset ti moskitero. Dita adda nakitana nga abot a kas kadakkel ti gemgem. Nabirriat siguro iti panaglabas ti panawen. Simrek met laeng iti uneg ket pinandaganna ti pungan. Inton bigat mapanda gumatang kenni Nana Merced iti baro a sukat ti daan a moskitero. Kasapulan a masuktan a talaga. Kasapulanda a mapabaro ti saparda kadagiti lamok a mangdisturpar iti panaginana. Nadlawna a nagballikid ni Nana Merced ket inarakupna daytoy.


Popular posts from this blog

Language Extinction

Hindi lang ang mga likas yaman at hayop ang nanganganib na mawawala sa mga susunod na araw kundi pati ang mga wikang ginagamit ng mga tao. Nanganganib na mawala dahil sa paubos ang kanilang lahi at ang kanilang original na ginagamit na salita ay nagbabago o naiimpluwensiyahan ng ibang wika.

May 6, 809 na lengguahe ang buong mundo at 100-150 nito ay matatagpuan sa Pilipinas. 32 nito ay mga Agta (ayta, atta, ati, ata, dumagat, ita, negrito, baluga, arta, ) na may iba-ibang klase depende kung saan sila matatagpuan o kung anong grupo sila nabibilang. 16 nito ay nakatira sa sakop ng Sierra Madre. Lahat ng ito ay nanganganib na mawala.

Sa ngayon ang Ayta-Tayabas( Matatagpuan sa Tayabas, Quezon), Agta-Dicamay (Dicamay River, Jones, Isabela) at Katabaga (Bondoc) ang pinakakritikal sa lahat dahil wala ng rekord kung nabubuhay pa sila. Ikinokonsidera na rin kasi itong patay na wika.

Susunod sa listahan ang Agta-Isarog (Bundok Isarog ng Naga) , Agta-Villa Viciosa na matatagpuan sa Abra at ngayon na…

The Undying Customs of Ibanag

Ang Pagmamano ay isa sa mga namamatay na kaugalian ng mga Filipino. Kumukupas habang dumadaan ang panahon at naging pang-seasonal na lang ito tuwing pasko kung saan ang inaanak ay humihingi ng aginaldo sa kanyang ninong/ninang at bago siya bigyan syempre nagmamano muna.

Sa mga Ibanag, ang pagmamano ay buhay na buhay pa hanggang ngayon. Ito’y paggalang nila sa mga nakakatanda tuwing darating ang isang nakakabata galing sa bakasyon o nawalay ng mahabang oras sa loob ng isang araw.

Ako bilang isang anak ng Ibanag (nanay ko), namulat ako sa mga ugaling kaistriktohan ng aking lolo. Ang pagmamano ay dapat ginagawa at ang di pagsunod nito’y kabastusan para sa kanila. Sisitahin ka o papagalitan.

Ang paghikab habang kumakain ay kinokonsiderang hindi paggalang sa mga nakaharap sa kainan at ganun din sa mga pagkaing nakasalang sa mesa. May kaukulang kaparusahan ito. Pwedeng papaluhurin ka sa munggong nakakalat sa sahig o sa asin na nakalagay sa bilao.

Ang pag-offer ng kape sa mga nangapit-bahay …

Baina ken Buneng

Ganganin nalikaw amin ni Nana Merced ti amin a suli ti balay. Di met laengen sumangpet ni Tata Carias.      Agmaysa orasen a binay-anna a nakatakkub ti pinggan iti lamisaan. Itay pay a nagsebo ti digo ti lauya a baka a nagrigrigatanna nga iniwa iti kutsilio ta awan ti natadem a buneng ti lakayna. Ti laeng lalat a baina ti nakitana a nakabitin iti ngatuen ti kasuoran.

Alikumkumenna koma ti pinggan idi maiwalin ti abbong ti ridaw a kumamang iti sala manipud iti kosina. Ni Tata Carias ti naikuadro. Awanan timek a simrek. Narusanger ti suot daytoy ta tanda ti dina panagsukat iti dua aldaw. Simmango iti lamisaan ket imparabawna ti buneng. Nakigtot ni Nana Merced idi maitupak daytoy iti rabaw ti lamisaan. Uray la naglagto ti tinidor ken kutsara. Namarkaan ti nasilap a buneng iti nagkiggang a dara.

"Mabisinkan? Innak laeng idadang diay sida." Timmalikod ti baket.

Agsubli koma ti baket a mapan mangala iti malukong idi magaw-at ti punguapunguanna. Agpukkaw koma nga agpaarayat ni Nan…